İngiltere, büyük teknoloji şirketlerinin yapay zeka destekli arama hizmetlerinde yayıncıların içeriklerini kullanımına sınırlama getiren yeni düzenlemeler hazırlıyor. Rekabet ve Piyasalar Otoritesi (CMA) tarafından hazırlanan kurallar, Google ve benzeri arama motorlarının yapay zeka tarafından oluşturulan özetlerde yayıncıların haberlerini kullanabilmesi için açık izin almasını ve telif hakkı ödemesi yapmasını öngörüyor. Bu düzenleme, Birleşik Krallık’taki haber yayıncılarının dijital reklam gelirlerindeki kaybı telafi etmeyi ve yapay zeka çağında medyanın sürdürülebilirliğini sağlamayı amaçlıyor.
Düzenlemenin arka planı: Yapay zeka özetleri ve telif hakkı krizi
CMA’nın yayımladığı taslak kılavuz, Google’ın arama sonuçlarında yapay zeka ile oluşturduğu “AI Overviews” özelliğine odaklanıyor. Bu özellik, kullanıcı sorgularına doğrudan cevap vermek için birden fazla kaynaktan bilgi derliyor ve bu durum, haber sitelerine yapılan tıklamaları azaltarak yayıncıların reklam gelirlerini düşürüyor. Yeni kurallar, yayıncılara iki temel hak tanıyor: birincisi, içeriklerinin yapay zeka eğitim verisi olarak kullanılmasını engelleme hakkı; ikincisi, arama sonuçlarında yapay zeka özetlerinde yer alma veya çıkmayı seçme hakkı. Bu haklar, Avustralya ve Kanada gibi ülkelerde benzer düzenlemelerin ardından geliyor.
Google’ın tepkisi ve sektörün beklentileri
Google, düzenlemeye temkinli yaklaşırken, yayıncılarla adil anlaşmalar yapmaya hazır olduğunu açıkladı. Şirket, İngiltere’deki haber endüstrisine yıllık milyonlarca sterlin katkı sağladığını belirtiyor. Ancak yayıncılar, özellikle küçük ve bağımsız medya kuruluşları, yapay zeka devriminde ezilmemek için daha güçlü yasal koruma talep ediyor. CMA’nın düzenlemeleri, 2025 yılı sonunda yürürlüğe girmesi beklenen Dijital Piyasalar, Rekabet ve Tüketici Yasası (DMCCA) kapsamında hayata geçirilecek. Bu yasa, büyük teknoloji şirketlerine “stratejik pazar statüsü” verilmesini ve belirli davranış kurallarına uymalarını zorunlu kılıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye’de haber siteleri, Google’ın yapay zeka özetleri ve hızlı arama sonuçları nedeniyle trafik kaybı yaşıyor. CMA’nın bu adımı, Türk medyası için de emsal teşkil edebilir. Rekabet Kurumu ve Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) benzer düzenlemeleri değerlendirebilir. Büyük ölçekli haber portalları, küresel gelişmeleri takip ederek kendi stratejilerini oluşturmalı. Türkiye’nin Dijital Avrupa ile uyum sürecinde bu tür düzenlemelerin uyarlanması, hem yerel medyanın korunmasına hem de dijital ekonominin rekabetçi kalmasına katkı sağlayabilir.
