Batı Afrika ülkesi Gine-Bissau'da maymun çiçeği (mpox) salgını endişe verici bir şekilde yayılmaya devam ediyor. Yerel yetkililer, Temmuz ayında ilan edilen salgının ardından bildirilen 46 şüpheli vakanın yarısından fazlasının çocuk olduğunu açıkladı. Bu durum, virüsün toplumda fark edilmeden dolaşabileceği endişelerini artırıyor. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) verilerine göre, Gine-Bissau'da bu yıl ilk kez görülen mpox vakaları, ülkenin sağlık sisteminin kırılganlığını bir kez daha gözler önüne seriyor.
Salgının arka planı ve mevcut durum
Gine-Bissau Sağlık Bakanlığı, 17 Temmuz'da maymun çiçeği salgını ilan etti. O tarihten bu yana ülke genelinde toplam 46 şüpheli vaka rapor edildi. Bu vakaların 24'ünü 15 yaş altı çocuklar oluşturuyor. Yetkililer, özellikle 5 yaş altı çocuklarda hastalığın daha ağır seyrettiğini ve bu yaş grubunda ölüm oranının yetişkinlere kıyasla daha yüksek olabileceğini belirtiyor.
Salgının merkezi, başkent Bissau ve çevresindeki yoğun nüfuslu bölgeler. Ancak kırsal kesimlere de sıçradığına dair işaretler mevcut. Sınırlı test kapasitesi ve sağlık altyapısının yetersizliği nedeniyle gerçek vaka sayısının çok daha yüksek olabileceği tahmin ediliyor. Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Dernekleri Federasyonu (IFRC) yetkilileri, virüsün özellikle sınır bölgelerindeki göçebe topluluklar arasında tespit edilmeden yayılma riskine dikkat çekiyor.
Maymun çiçeği virüsü, enfekte hayvanlardan veya insanlardan yakın temas yoluyla bulaşıyor. Ateş, baş ağrısı, kas ağrıları ve ciltte su çiçeğine benzer döküntülerle belirti gösteriyor. Çocuklarda bağışıklık sisteminin henüz tam gelişmemiş olması nedeniyle hastalık daha şiddetli seyredebiliyor. Gine-Bissau'da aşılama oranlarının düşük olması, salgının kontrol altına alınmasını zorlaştırıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Gine-Bissau'daki salgın, Batı Afrika genelinde maymun çiçeği vakalarının arttığı bir döneme denk geliyor. Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Nijerya ve Kamerun'da da benzer salgınlar yaşanıyor. Dünya Sağlık Örgütü, maymun çiçeği virüsünün yeni bir varyantının ortaya çıkmasıyla birlikte uluslararası yayılma riskinin arttığını belirterek Ağustos 2024'te küresel acil durum ilan etmişti.
Uzmanlar, maymun çiçeği virüsünün özellikle sınır ötesi hareketliliğin yoğun olduğu bölgelerde hızla yayılabileceği konusunda uyarıyor. Gine-Bissau'nun komşuları Senegal ve Gine'de de henüz doğrulanmış vaka bulunmuyor, ancak sınır bölgelerdeki sağlık gözetiminin güçlendirilmesi çağrısı yapılıyor. Afrika Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (Africa CDC), bölge ülkelerine aşı temini ve laboratuvar kapasitelerinin artırılması için teknik destek sağlıyor.
Küresel sağlık topluluğu, maymun çiçeği salgınının gelişmiş ülkelerde de görülebileceği konusunda tetikte. Ancak şu ana kadar Avrupa ve Amerika'da salgın kontrol altında tutulmuş durumda. Yine de WHO'nun uyarıları, özellikle sağlık sistemleri kırılgan olan ülkelerde salgının büyüyebileceğine işaret ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Afrika kıtasıyla artan ekonomik ve siyasi ilişkileri çerçevesinde sağlık alanındaki iş birliklerine önem veriyor. Gine-Bissau'daki maymun çiçeği salgını, Türkiye'nin Afrika'da sağlık altyapısının güçlendirilmesine yönelik katkılarının önemini bir kez daha ortaya koyuyor. Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA) ve Sağlık Bakanlığı, bölge ülkelerine acil tıbbi malzeme ve eğitim desteği sağlama potansiyeline sahip. Ayrıca, küresel salgın riskleri karşısında Türkiye'nin sınırlarında ve sağlık sisteminde gerekli önlemleri alması bekleniyor. Bu tür salgınlar, uluslararası dayanışmanın ve erken uyarı sistemlerinin önemini vurguluyor.
