Batı Afrika ülkesi Gine-Bissau’da siyasi kriz derinleşiyor. Ülkenin askeri mahkemesi, muhalefet lideri ve eski Başbakan Domingos Simoes Pereira’nın yeniden cezaevine gönderilmesine karar verdi. Ailesi tarafından yapılan açıklamada, Pereira'nın geçtiğimiz Cuma günü itibarıyla hapse atıldığı doğrulandı. Pereira, bir süredir yargılandığı davada serbest bırakılmıştı ancak askeri mahkemenin son kararıyla yeniden tutuklandı. Bu gelişme, ülkede zaten kırılgan olan siyasi dengeleri daha da sarsarken, uluslararası toplumdan da tepki çekiyor.
Gelişmenin Arka Planı: Pereira ve Siyasi Kriz
Domingos Simoes Pereira, 2014-2015 yılları arasında Başbakanlık görevini yürütmüş, ülkenin en önemli muhalefet figürlerinden biridir. Afrika Partisi Bağımsızlık ve Gine-Bissau Halkı İçin (PAIGC) partisinin lideridir. Pereira, ordunun siyasete müdahalesine karşı çıkışıyla biliniyor. Ülkede uzun yıllardır devam eden siyasi istikrarsızlık, sık sık hükümet değişiklikleri ve askeri darbelerle anılıyor. 2020 yılında Cumhurbaşkanı Umaro Sissoco Embaló’nun zaferiyle sonuçlanan seçimlerin ardından Pereira, hükümetin meşruiyetini sorgulayan bir tavır almıştı. Pereira hakkındaki suçlamaların tam olarak ne olduğu açıklanmamış olsa da, kaynaklar suçlamaların ‘devlet güvenliğine karşı faaliyetler’ ve ‘darbe girişimi’ ile ilgili olduğunu öne sürüyor. Ancak muhalefet, bu suçlamaların siyasi olduğunu ve Pereira’nın susturulmaya çalışıldığını savunuyor.
Askeri mahkemenin kararı, ülkede hukukun üstünlüğü ve yargı bağımsızlığı konusunda ciddi soru işaretleri yaratıyor. Daha önce sivil mahkeme tarafından serbest bırakılan Pereira’nın askeri mahkeme tarafından yeniden tutuklanması, yargı organları arasındaki çatışmayı gözler önüne seriyor. Sivil toplum örgütleri ve insan hakları grupları, bu durumun bir ‘yargı darbesi’ olduğunu belirtiyor. Gine-Bissau’daki birçok gözlemciye göre, bu hamle Cumhurbaşkanı Embaló’nun muhalefeti bastırma stratejisinin bir parçası.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Batı Afrika’da İstikrar Arayışı
Gine-Bissau’daki bu gelişme, Batı Afrika bölgesinde artan siyasi gerilimlerin bir parçası olarak değerlendiriliyor. Bölgede son yıllarda Mali, Burkina Faso ve Nijer’de askeri darbeler yaşanırken, Gine-Bissau da bu istikrarsızlık dalgasından etkileniyor. Batı Afrika Devletleri Ekonomik Topluluğu (ECOWAS), bölgede demokrasi ve hukukun üstünlüğünü savunmaya çalışsa da, üye ülkelerin iç işlerine müdahalede sınırlı kalıyor. Pereira’nın tutuklanması, ECOWAS ve Afrika Birliği başta olmak üzere uluslararası kuruluşların tepkisini çekti. Fransa ve eski sömürge gücü Portekiz de endişelerini dile getirdi.
Küresel ölçekte ise Çin ve Rusya’nın bölgede artan nüfuzu dikkat çekiyor. Gine-Bissau, stratejik konumu ve doğal kaynakları (özellikle balıkçılık ve potansiyel petrol rezervleri) nedeniyle bu iki gücün ilgi odağında. Askeri mahkemenin kararı, bu ülkelerin bölgedeki siyasi müttefiklerini etkileyebilir. Batılı güçlerin demokrasi çağrılarına karşılık, Çin ve Rusya’nın mevcut hükümetle iş birliğini sürdürmesi muhtemel. Bu durum, Gine-Bissau’nun iç siyasetindeki kutuplaşmayı daha da derinleştirebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye’nin Gine-Bissau ile doğrudan bir sınırı veya yoğun ticari ilişkisi bulunmasa da, Afrika Boynuzu ve Sahra Altı Afrika’ya yönelik genişleyen dış politikası kapsamında bölgedeki istikrar Türkiye için önem taşıyor. Türkiye, son yıllarda Afrika Birliği ile iş birliğini artırmış ve birçok Batı Afrika ülkesine kalkınma yardımı, askeri eğitim ve ticaret anlaşmaları yoluyla yaklaşmıştır. Gine-Bissau’daki siyasi kriz ve askeri mahkemenin kararı, Türkiye’nin bölgedeki demokratik süreçlere desteğini sorgulamasına yol açabilir. Ayrıca, Türkiye’nin Afrika’daki nüfuz mücadelesinde istikrarın korunması, terörizmle mücadele ve düzensiz göç gibi konularda iş birliği için kritik görülüyor. Eğer Pereira davası bölgesel bir krize dönüşürse, Türkiye’nin ECOWAS ve BM nezdinde yapıcı bir rol üstlenmesi beklenebilir.
