İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf, yaptığı açıklamada Hürmüz Boğazı'nın bölgedeki savaş öncesi statüsüne geri dönmeyeceğini belirtti. Galibaf, bu stratejik su yolunun artık eskisi gibi işlev görmeyeceğini, bölgesel güvenlik dengelerindeki kalıcı değişimlerin bu durumu zorunlu kıldığını ifade etti. Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin yaklaşık üçte birine ev sahipliği yaparken, İran'ın bu açıklaması küresel enerji piyasalarında endişe yarattı. Galibaf'ın sözleri, İran'ın bölgedeki askeri varlığını artırdığı ve ABD ile müttefiklerine karşı sert bir söylem benimsediği bir döneme denk geldi.
Gelişmenin arka planı
İran Meclis Başkanı Galibaf, Tahran'da düzenlenen bir basın toplantısında konuştu. Toplantıda, Hürmüz Boğazı'ndaki güvenlik durumu ve bölgesel gelişmeler ele alındı. Galibaf, “Boğaz artık eski haline dönmeyecek. Bölgesel savaşlar ve uluslararası baskılar nedeniyle bu stratejik noktanın statüsü kalıcı olarak değişti” dedi. İranlı yetkili, bu değişimin İran'ın ulusal güvenlik çıkarları doğrultusunda gerçekleştiğini vurguladı. Galibaf'ın açıklaması, İran'ın son yıllarda Hürmüz Boğazı'nda askeri tatbikatlar düzenlemesi ve yabancı gemilere yönelik müdahaleleriyle uyumlu. ABD Donanması, bölgede serbest dolaşımı sağlamak için devriyelerini artırmış durumda. Ancak Galibaf, İran'ın boğaz üzerindeki kontrolünü sürdüreceğini ve dış müdahalelere izin vermeyeceğini belirtti. Bu durum, ABD ile İran arasındaki gerilimin tırmanmasına neden olabilir.
Uzmanlara göre, Galibaf'ın sözleri İran'ın bölgesel politikasında bir sertleşmeyi işaret ediyor. İran, son aylarda nükleer müzakerelerde ilerleme sağlanamaması ve yaptırımların devam etmesi nedeniyle Batı'ya karşı daha agresif bir tutum benimsiyor. Hürmüz Boğazı, İran'ın elindeki en önemli kozlardan biri olarak görülüyor. Boğazın kapatılması veya geçiş güvenliğinin zayıflaması, küresel petrol fiyatlarında ani yükselişlere yol açabilir. Galibaf'ın açıklaması, bu stratejik aracı kullanmaya hazır oldukları mesajı olarak yorumlanıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi'ni Umman Denizi'ne bağlayan dar bir su yoludur. Günde yaklaşık 17 milyon varil petrol buradan geçer. Bu miktar, küresel petrol talebinin yüzde 20'sine denk gelir. Suudi Arabistan, Irak, Kuveyt, BAE ve Katar gibi Körfez ülkeleri petrol ihracatlarının büyük kısmını bu boğaz üzerinden yapar. Galibaf'ın açıklaması, bu ülkelerde endişeyle karşılandı. Suudi Arabistan, boğazın güvenliğinin sağlanması için uluslararası koalisyon çağrısı yaparken, BAE alternatif enerji yolları arayışlarını hızlandırdı. Öte yandan, Çin ve Hindistan gibi büyük petrol ithalatçıları, enerji arz güvenliği konusunda uyarıda bulundu.
Bölgesel boyutta, İran'ın bu hamlesi Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) ülkeleriyle ilişkileri daha da gerginleştirebilir. KİK, İran'ı bölgede istikrarsızlık yaratmakla suçluyor. ABD ise bölgedeki askeri varlığını artırarak İran'a gözdağı vermeye çalışıyor. Ancak Galibaf'ın açıklamaları, İran'ın geri adım atmaya niyeti olmadığını gösteriyor. Küresel enerji piyasaları, bu gelişmeleri dikkatle izliyor. Petrol fiyatları, açıklamanın ardından yüzde 2 oranında yükseldi. Analistler, İran'ın boğazda fiili bir kapatma operasyonu başlatması durumunda fiyatların 100 doların üzerine çıkabileceğini öngörüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının önemli bir kısmını ithal eden bir ülke olarak Hürmüz Boğazı'ndaki istikrarsızlıktan doğrudan etkilenebilir. Petrol fiyatlarındaki olası artış, Türkiye'nin enerji maliyetlerini yükseltecek ve cari açığı büyütecektir. Ayrıca Türkiye, İran ile tarihsel olarak rekabet halinde olduğu kadar iş birliği yapmak zorunda kaldığı bir komşudur. Galibaf'ın açıklaması, Ankara'nın bölgesel enerji koridorları arayışını hızlandırabilir. Özellikle Doğu Akdeniz'deki enerji keşifleri ve Azerbaycan üzerinden gelen hatlara alternatif olarak, Türkiye'nin enerji tedarikini çeşitlendirme çabaları daha da önem kazanacaktır.
