Çin'de yetkililer, 1989 yılında demokratik reformlar için protesto düzenleyen binlerce kişinin öldürüldüğü Tiananmen Meydanı katliamının hafızalardan silinmesinde büyük ölçüde başarılı oldu. Ancak sansüre rağmen, genç Çinliler bu katliam hakkındaki gerçekleri beklenmedik yollarla öğrenmeye devam ediyor. Devletin sıkı internet denetimine ve konunun resmi tarih anlatısından çıkarılmasına rağmen, sosyal medya, gizli arşivler ve ağızdan ağıza yayılan bilgiler sayesinde 4 Haziran 1989'da yaşananlar yeni nesiller tarafından keşfediliyor.
Katliamın Sansürle Yok Edilme Çabası
Çin Komünist Partisi, Tiananmen Meydanı'nda protestoculara müdahale eden ordu birliklerinin en az yüzlerce, bazı kaynaklara göre binlerce kişiyi öldürdüğü olayı resmi tarihten tamamen çıkardı. İnternet arama motorları, sosyal medya platformları ve eğitim müfredatı bu konudaki tüm referansları temizledi. Devlet medyası ve propagandası, olaydan hiç bahsetmeyerek bir tür 'resmi unutturma' politikası uyguluyor. Ancak bu çabalar, özellikle dijital ortamda büyüyen gençlerin merakını tamamen engelleyemiyor.
Pekin merkezli bir insan hakları grubuna göre, Tiananmen ile ilgili içerikler VPN benzeri uygulamalar veya yurtdışındaki bağımsız medya siteleri üzerinden erişilebilir durumda. Ayrıca, aile içinde aktarılan hikayeler ve eski nesillerin tanıklıkları da bilginin yayılmasında etkili. Özellikle üniversite öğrencileri arasında, konuyla ilgili kitapların yasadışı kopyaları el altından dolaşıyor.
Gerçeklerin Ortaya Çıkış Yolları: Dijital Direnç
Genç Çinliler, devlet sansürünü aşmak için çeşitli yöntemler geliştirdi. WeChat, QQ gibi popüler platformlarda, Tiananmen ile ilgili kodlanmış ifadeler veya semboller kullanılarak mesajlaşılıyor. Örneğin, '6.4', '1989' veya 'meydan' gibi terimler filtrelenirken, bunun yerine 'o gün', 'yaz olayları' gibi örtülü ifadeler kullanılıyor. Ayrıca, Reddit ve Twitter gibi yabancı sosyal medya platformlarına VPN ile erişen gençler, burada paylaşılan belgesel ve fotoğraflara ulaşıyor.
Bir diğer önemli kaynak ise, Hong Kong ve Tayvan merkezli bağımsız medya kuruluşları. Bu yayın organları, özellikle 2019'daki protestolar sırasında Tiananmen anmalarını canlı yayınladı. Çin anakarasındaki gençler, bu yayınları izlemek için çeşitli teknik engellemeleri aşmak zorunda kalsa da, ilgi yoğun. Sosyal medya analiz şirketlerine göre, Tiananmen ile ilgili anahtar kelimeler arama motorlarında sürekli olarak yüksek trafik alıyor ve bu da konuya duyulan merakın canlı olduğunu gösteriyor.
Ancak, bu bilgilere ulaşmanın riskleri de var. Çin polisi, 'devlet sırrı' gerekçesiyle Tiananmen ile ilgili paylaşım yapanları tespit edip gözaltına alabiliyor. 2022'de bir üniversite öğrencisi, sosyal medyada konuyla ilgili bir yazı paylaştığı için 3 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Bu baskılar, birçok gencin korku içinde bilgi arayışını sürdürmesine neden oluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin Çin ile ilişkilerinde dikkate alması gereken bir boyut oluşturuyor. Çin, Türkiye için önemli bir ticari ortak ve yatırımcı konumunda. Ancak, Çin'in baskıcı politikaları ve insan hakları ihlalleri, Türkiye'nin demokratik değerler vurgusuyla çelişiyor. Tiananmen benzeri olayların sansürlenmesi, Türkiye'nin medya özgürlüğü ve ifade hürriyeti konusundaki hassasiyetini artırabilir. Öte yandan, Türkiye'nin Çin ile olan ekonomik ilişkileri, bu tür konularda diplomatik bir denge kurmasını gerektiriyor. Bölgesel olarak, Çin'in baskıcı politikaları, Orta Asya'da Türkiye'nin etkileşimde olduğu ülkeler üzerinden dolaylı etkiler yaratabilir.
