İklim kriziyle mücadelede şehirlerin yeniden tasarlanması gerektiğini savunan iklim aktivisti Mina Hasman, kentlerin ormanlar gibi davranması ve binaların ağaçlar gibi işlev görmesi gerektiğini belirtiyor. Hasman, küresel ısınmanın etkilerini azaltmak için doğayla uyumlu, karbon emisyonlarını düşüren ve enerji verimliliğini artıran şehir planlamasının önemine dikkat çekiyor. Özellikle büyükşehirlerde artan sıcaklık dalgaları ve sel felaketleri, bu tür yenilikçi yaklaşımların aciliyetini ortaya koyuyor. Hasman'ın vizyonu, binaların fotosentez yaparak karbon yakalaması, atık suların doğal arıtma sistemlerinde kullanılması ve yeşil alanların şehir geneline yayılması gibi somut adımları içeriyor.
Arka Plan: Doğadan İlham Alan Şehir Tasarımı
Mina Hasman, 15 yılı aşkın süredir sürdürülebilir mimari ve şehir planlaması alanında çalışıyor. Foster + Partners gibi öncü firmalarda danışmanlık yapan Hasman, "biyomimikri" yani doğadan ilham alan tasarım prensiplerini şehirlere uyarlamayı hedefliyor. Ona göre, geleneksel beton yığını şehirler hem ısı adası etkisi yaratıyor hem de karbon depolama kapasitesini yok ediyor. Buna karşın, orman ekosistemlerini taklit eden şehirlerde binaların çatıları ve cepheleri bitkilendirilmiş, yağmur suyu toplama sistemleriyle donatılmış ve güneş panelleriyle enerji üretir hale getirilmiş oluyor. Ayrıca yolların geçirgen malzemelerle kaplanması, yeraltı sularının beslenmesine katkı sağlıyor. Hasman'ın önerdiği modelde, her bina bir ağaç gibi karbondioksit emer ve oksijen üretir. Bu tasarım, Singapur'daki "Bahçe Şehir" projesi ve Kopenhag'ın sıfır karbon hedefli Nordhavn bölgesi gibi örneklerde kısmen uygulanıyor. Ancak Hasman, bu dönüşümün hızlandırılması için hükümetlerin daha cesur teşvikler ve düzenlemeler getirmesi gerektiğini vurguluyor.
Küresel ve Bölgesel Boyut: Sıcak Şehirler, Soğuk Gezegen
Birleşmiş Milletler verilerine göre, dünya nüfusunun yüzde 55'inden fazlası şehirlerde yaşıyor ve bu oran 2050'de yüzde 68'e yükselecek. Şehirler küresel karbon emisyonlarının yüzde 70'inden sorumluyken, aynı zamanda iklim değişikliğinin en yıkıcı etkilerine maruz kalıyor. Özellikle Asya-Pasifik ve Afrika'da hızla büyüyen şehirler, plansız yapılaşma nedeniyle sıcaklık dalgalarına ve sellere karşı savunmasız. Hasman'ın modeli, yalnızca zengin ülkeler için değil, gelişmekte olan ülkeler için de düşük maliyetli ve uygulanabilir çözümler sunuyor. Örneğin, Mısır'ın yeni idari başkentinde yeşil koridorlar ve güneş enerjisi sistemleri planlanıyor. Avrupa Birliği ise "Yeni Avrupa Bauhaus" girişimiyle estetik, sürdürülebilir ve kapsayıcı şehirleri teşvik ediyor. Hasman, bu vizyonun küresel ölçekte yaygınlaşması için yerel yönetimlerin, mimarların ve vatandaşların işbirliği yapması gerektiğini belirtiyor. Ayrıca, iklim finansmanının şehir dönüşüm projelerine yönlendirilmesi, Paris Anlaşması hedeflerine ulaşmak için kritik önem taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, özellikle büyükşehirlerde hızlı nüfus artışı ve plansız kentleşme sorunlarıyla karşı karşıya. Yaz aylarında yaşanan aşırı sıcaklıklar ve sel felaketleri, bu tür yenilikçi şehir tasarımlarını gündeme taşıyor. Mina Hasman'ın vizyonu, Türkiye'deki kentsel dönüşüm projelerine doğayla uyumlu, dayanıklı ve enerji verimli yaklaşımlar getirilmesi için önemli bir referans olabilir. Özellikle deprem riski altındaki bölgelerde, yeşil altyapı ve sürdürülebilir bina tasarımı hem çevresel hem de afet direnci açısından fayda sağlayabilir. Ancak mevcut imar yönetmeliklerinin ve teşvik mekanizmalarının bu tür projeleri destekleyecek şekilde güncellenmesi gerekiyor. Bu bağlamda, belediyelerin ve merkezi hükümetin iklim dostu şehircilik politikalarını benimsemesi, Türkiye'nin Paris Anlaşması kapsamındaki emisyon azaltım hedeflerine ulaşmasına da katkıda bulunacaktır.
