ABD'de onlarca yıldır yaşayan yüz binlerce Geçici Koruma Statüsü (TPS) sahibi, yasal statülerinin sona ermesiyle birlikte zorlu bir kararla karşı karşıya: yaşamlarını kurdukları ülkeyi terk ederek, çoğu zaman çocukluklarından beri görmedikleri ya da hiç tanımadıkları, siyasi ve ekonomik istikrarsızlıkla boğuşan anavatanlarına dönmek. Bu durum, özellikle Haiti, Honduras, El Salvador, Nepal, Sudan, Güney Sudan, Nikaragua ve Somali gibi ülkelerden gelen TPS sahiplerini etkiliyor. ABD Göçmenlik ve Vatandaşlık Hizmetleri'ne (USCIS) göre, 2024 itibarıyla yaklaşık 400 bin kişi bu statüyle ABD'de bulunuyor. Statünün sona ermesi, bu kişilerin ABD'deki işlerini, evlerini ve sosyal bağlarını kaybetmeleri anlamına geliyor; üstelik dönecekleri ülkelerde sıklıkla şiddet, yoksulluk ve altyapı eksiklikleriyle karşı karşıya kalacaklar.
Gelişmenin Arka Planı: TPS'nin Kırılgan Doğası
Geçici Koruma Statüsü, 1990 yılında ABD Kongresi tarafından, ülkesinde savaş, doğal afet veya olağanüstü koşullar nedeniyle geçici olarak korunma ihtiyacı duyan yabancı uyruklulara verilmek üzere oluşturuldu. Statü, belirli bir süre için geçerlidir ve ABD hükümeti tarafından düzenli olarak yenilenir. Ancak yenileme kararı tamamen siyasi bir iradeye bağlıdır. Trump yönetimi döneminde birçok ülkenin TPS statüsü sonlandırılmış, Biden yönetimi ise bazılarını geri getirmiş ancak kalıcı bir çözüm sağlanamamıştır. Örneğin, 1999'dan beri ABD'de bulunan bazı Honduraslı TPS sahipleri, statülerinin sona ermesi durumunda ülkelerinde çete şiddeti ve yoksullukla baş etmek zorunda kalacaklarını belirtiyor. Aynı şekilde, 2010 depreminden sonra Haiti'den gelenler, ülkelerinin hâlâ toparlanamadığı bir ortama dönmekten endişe duyuyor. Mahkemeler, bazı statü sonlandırma kararlarını geçici olarak engellese de, yasal statü belirsizliği sürüyor.
TPS sahiplerinin birçoğu ABD'de onlarca yıl yaşamış, iş kurmuş, vergi ödemiş ve Amerikan vatandaşı çocuklar büyütmüştür. Onlar için "geri dönüş" aslında hiç bilmedikleri bir ülkeye göç etmek anlamına geliyor. ABD Göçmenlik Politikaları Merkezi'ne göre, TPS sahiplerinin yaklaşık üçte biri 18 yaşından küçükken ABD'ye gelmiş, yani eğitimlerini ve sosyal hayatlarını burada kurmuşlardır. Statülerinin sona ermesi, sadece bireyleri değil, aynı zamanda onların ABD vatandaşı olan çocuklarını da etkiliyor; aileler parçalanma riskiyle karşı karşıya kalıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Göç Krizi ve Siyasi Etkiler
TPS statüsünün sona ermesi, yalnızca ABD içinde değil, aynı zamanda etkilenen ülkelerde de büyük yankı uyandırıyor. Örneğin, Orta Amerika ülkelerine dönen binlerce kişi, bu ülkelerin zaten kırılgan olan ekonomileri ve sosyal hizmet sistemleri üzerinde ek bir baskı oluşturacak. El Salvador ve Honduras gibi ülkeler, yüksek cinayet oranları ve çete şiddetiyle mücadele ederken, ABD'den dönenlerin iş bulma ve yeniden entegrasyon sorunları yaşaması bekleniyor. Haiti ise siyasi istikrarsızlık, doğal afetler ve yoksullukla boğuşurken, ABD'de yaşayan Haitililerin ülkeye para göndermesi hayati önem taşıyor; bu kişilerin geri dönmesi, Haiti'nin döviz gelirlerini de azaltacak.
Küresel ölçekte, bu durum uluslararası göç rejimindeki çifte standardı gözler önüne seriyor. Bir yandan ABD, Ukrayna ve Afganistan gibi ülkelerden gelenlere hızlıca koruma sağlarken, diğer yandan uzun süredir ABD'de yaşayan ve topluma entegre olmuş grupları sınır dışı etme riskiyle karşı karşıya bırakıyor. Bu politika, ABD'nin müttefikleriyle ilişkilerini de etkileyebilir. Özellikle Orta Amerika ülkeleri, ABD'nin göç politikalarındaki tutarsızlığı eleştiriyor. Ayrıca, sivil toplum kuruluşları ve insan hakları örgütleri, statüsü sona erenlerin kitlesel sınır dışı edilmesinin insani bir krize yol açabileceği uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, kendi coğrafyasında benzer bir geçici koruma rejimini Suriyeliler için uygulamaktadır. ABD'deki TPS tartışmaları, geçici statülerin uzun vadeli sürdürülemezliğini ve bu statülerin sona ermesinin yarattığı insani ve siyasi sonuçları göstermesi açısından önemlidir. Türkiye'nin Suriyelilere yönelik politikaları, kalıcı çözüm arayışları ve uluslararası toplumla işbirliği, benzer zorlukları içermektedir. ABD'deki TPS sahiplerinin durumu, geçici koruma rejimlerinin kırılganlığını ve bu kişilerin entegrasyonu veya geri dönüşü için kapsamlı planlamaların gerekliliğini hatırlatmaktadır. Türkiye, bu örnekten hareketle kendi politikalarını gözden geçirebilir.
