Gazze Şeridi'nde İsrail'in yıkıcı saldırıları sonrası her şeyini kaybeden bir grup kadın, mutfaklarında kullanılmış kızartma yağlarını sabuna dönüştürerek hayata tutunuyor. Filistinli gazeteci Ezz El Din Abu Eisha'nın haberine göre, bu kadınlar sadece geçimlerini sağlamakla kalmıyor, aynı zamanda Gazze'de yeni bir 'dayanıklılık ekonomisi'nin öncüsü haline geliyor. El yapımı sabun üretimi, abluka altındaki bölgede atık malzemeleri değerlendiren küçük ölçekli bir girişim olarak dikkat çekiyor.
Savaşın ortasında yeniden doğuş
Yaklaşık iki milyon insanın yaşadığı Gazze'de İsrail'in 7 Ekim 2023'te başlattığı geniş çaplı saldırılar, altyapıyı neredeyse tamamen yok etti. Birleşmiş Milletler verilerine göre nüfusun yüzde 80'inden fazlası insani yardıma muhtaç hale geldi. Bu felaket ortamında, daha önce ev hanımı ya da tarım işçisi olan kadınlar, sahip oldukları tek şeyi – becerilerini – kullanarak yeni bir yaşam kurmaya çalışıyor.
Projenin öncülerinden Ümmü Muhammed, üç çocuğunu kaybettikten sonra yaşadığı derin acıyı atık yağları sabuna dönüştürerek aşmaya çalıştığını söylüyor. İlk başta sadece kendi ailesi için üretim yaparken, zamanla komşularının da talebi üzerine üretimi artırmış. Şimdi beş kadından oluşan küçük bir kooperatif, günde yaklaşık 200 kalıp sabun üretebiliyor. Kullanılan malzemelerin çoğu, İsrail ablukası nedeniyle gıda yardımı olarak gelen kızartma yağlarından elde ediliyor.
Üretim süreci oldukça basit: Kullanılmış yağlar süzülüp temizleniyor, ardından kostik soda ve su ile karıştırılıyor. Ortaya çıkan karışım kalıplara dökülüp birkaç hafta bekletiliyor. Elde edilen sabunlar, Gazze'deki küçük dükkanlarda veya doğrudan evlere satılıyor. Bir kalıp sabun 3-5 şekele (yaklaşık 1-1,5 dolar) alıcı buluyor.
Dayanıklılık ekonomisinin yükselişi
Ekonomistlere göre Gazze'deki bu tür mikro girişimler, 'dayanıklılık ekonomisi' (resilience economy) olarak adlandırılan bir olgunun parçası. Geleneksel ekonominin çöktüğü bölgelerde, insanların hayatta kalmak için kendi kaynaklarını yarattığı bu sistem, savaşın yıkımına karşı bir direnç mekanizması olarak işlev görüyor. Benzer örneklere Suriye iç savaşı sırasında Halep'te ve Irak'ta DEAŞ işgali sonrası Musul'da da rastlanmıştı.
Ancak Gazze'deki durum daha kırılgan. İsrail ablukası nedeniyle hammadde temini neredeyse imkansız. Kostik soda gibi kimyasalların girişi yasak, bu nedenle kadınlar genellikle mevcut malzemeleri yeniden kullanıyor ya da kaçak yollarla temin ediyor. Ayrıca ürünlerini pazarlamak için internet erişimi ve düzgün bir dağıtım ağından yoksunlar. Yine de bu girişimler, birçok aile için tek gelir kaynağı haline gelmiş durumda.
Birleşmiş Milletler Kadın Birimi (UN Women) yetkilileri, bu tür projelerin sadece ekonomik değil, psikolojik olarak da kadınlara güç verdiğini belirtiyor. Savaş travması yaşayan kadınlar, üretim sürecinde bir amaç ve toplumsal aidiyet duygusu buluyor. Ayrıca sabun yapımı gibi geleneksel el sanatları, Filistin kültürel mirasının yaşatılmasına da katkı sağlıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Gazze'deki insani krizde en aktif uluslararası aktörlerden biri. Bu tür taban girişimleri, Türkiye'nin Filistin'e yönelik yardım politikaları için önemli bir zemin oluşturuyor. Türkiye, İsrail ablukası altındaki Gazze'ye insani yardım ulaştırmada kritik bir köprü görevi görüyor. Kadınların sabun üretimi gibi mikro projeleri, Türkiye'nin destekleyebileceği sürdürülebilir kalkınma modellerine örnek teşkil edebilir. Ayrıca Türk Kızılayı ve TİKA gibi kurumların benzer girişimleri fonlaması, Türkiye'nin bölgedeki yumuşak gücünü artırabilir. Ancak bu tür projelerin etkisi, İsrail ablukasının kaldırılması ve kalıcı ateşkes sağlanmasıyla sınırlı. Bu nedenle Türkiye'nin diplomatik girişimlerini sürdürmesi hayati önem taşıyor.
