Basın özgürlüğü alanında faaliyet gösteren uluslararası bir kuruluş, Gazze ve Lübnan’da hayatını kaybeden gazetecilerin kayıtlardan çıkarılacağı yönündeki iddiaların yol açtığı büyük tepkiyi yatıştırmak için adım attı. Gazetecileri Koruma Komitesi’nin (CPJ) yönetim kurulu, Çarşamba günü yaptığı oylamada, mevcut “gazeteci kimdir” tanımını onaylayarak, İsrail saldırılarında ölen Filistinli ve Lübnanlı muhabirlerin ölüm veritabanından silineceği korkularını gidermeye çalıştı. Oylama, CPJ’nin İsrail yanlısı örgütlerin baskısıyla bu habercileri listeden çıkarabileceği yönündeki yoğun spekülasyonların ardından geldi. Tartışma, özellikle 7 Ekim 2023’ten bu yana İsrail’in Gazze’ye yönelik saldırılarında en az 100’den fazla gazetecinin öldürülmesiyle alevlenmişti.
Tanım Tartışmasının Perde Arkası
CPJ’nin “kim gazetecidir” sorusu, özellikle savaş bölgelerinde çalışan bağımsız muhabirler, serbest çalışanlar ve blok yazarları gibi profesyonel olmayan kişileri kapsayacak şekilde geniş yorumlanıyordu. Ancak bazı İsrail yanlısı gruplar, CPJ’nin bu tanımının “terörist propaganda yapanları” da kapsadığını iddia ederek, kuruluşu Filistinli gazetecileri listeden çıkarmaya zorlamıştı. Bu baskı, CPJ’nin Bağımsız Danışma Kurulu’nda tartışmalara yol açtı ve kurul, Çarşamba günü yaptığı oylamada “bir kişinin sivil olarak statüsünün, CPJ’nin veritabanına kaydedilmesi için geçerli bir neden olduğunu” teyit eden bir karar aldı. CPJ Başkanı Jodie Ginsberg, “Gazeteciler, çatışma bölgelerinde haber yaparken sivil statülerini korurlar; bu, uluslararası hukukla da güvence altına alınmıştır” dedi. Ancak bu açıklama, özellikle Hamas’a yakın olduğu öne sürülen bazı Filistinli gazetecilerin durumunu netleştirmediği için eleştirildi.
Ölen Gazetecilerin Sayısı ve Tepkiler
CPJ’nin verilerine göre, 7 Ekim 2023’ten bu yana Gazze’de en az 100 gazeteci öldürüldü. Bunların çoğu Filistinli olup, bir kısmı el-Aksa TV gibi Hamas bağlantılı kanallarda çalışıyordu. İsrail askeri yetkilileri, bu kişilerin “terörist örgüt üyesi” olduklarını iddia etse de, CPJ bu iddiaları bağımsız olarak doğrulayamadığını belirtiyor. Bu durum, CPJ’nin tanımını daraltması halinde sadece Hamas yanlısı değil, birçok bağımsız Filistinli gazetecinin de kayıtlardan çıkarılması riskini doğuruyor. Uluslararası Af Örgütü ve Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF), CPJ’nin oylamasını memnuniyetle karşılasa da, “uygulamada hala belirsizlikler olduğu” uyarısında bulundu. RSF’nin Orta Doğu direktörü Jonathan Dagher, “CPJ’nin onayladığı tanım, sadece ‘gazeteci’ etiketi taşıyanları değil, haber yapan herkesi kapsamalıdır, aksi halde Filistinli kaynaklar susturulacaktır” dedi.
Bölgesel ve Küresel Yankılar
Tartışma, sadece bir tanım meselesi değil, aynı zamanda İsrail-Filistin çatışmasında basının rolüne dair daha geniş bir kavgayı yansıtıyor. İsrail hükümeti, Gazze’de faaliyet gösteren bazı medya kuruluşlarını “terörist propaganda yapmakla” suçluyor. Bu çerçevede, İsrail ordusu Nisan 2024’te el-Cezire Gazze ofisini bombalamış ve birçok Filistinli gazeteciyi hedef almıştı. Öte yandan, Batılı hükümetler ve insan hakları örgütleri, gazetecilerin sivil olarak korunması gerektiğini vurguluyor. CPJ’nin kararı, bu bağlamda bir denge arayışı olarak yorumlanıyor: Kuruluş, İsrail yanlısı grupları kızdırmamak için tanımı daraltmaktan kaçınırken, Filistinli gazetecilerin ölümlerinin kayıt altına alınmasını da sağlıyor. Ancak eleştirmenler, “CPJ’nin tanımı hala çok muğlak; örneğin, bir blog yazarı mı, yoksa silahlı bir grup için çalışan bir kameraman mı daha fazla korunacak?” sorusunu gündeme getiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İsrail’in Gazze’ye yönelik saldırılarında ölen gazeteciler konusunda duyarlı bir tutum sergiliyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan, birçok kez İsrail’i “basın özgürlüğünü hedef almakla” suçlamış, ölen Filistinli gazetecilere taziye mesajları yayınlamıştı. CPJ’nin tartışması, Türkiye’nin de gündeminde olan “terörle mücadele” söylemiyle ifade özgürlüğü arasındaki hassas dengeyi hatırlatıyor. Türkiye’nin PKK/YPG ile mücadelesinde, benzer şekilde örgüt yanlısı yayın yapan gazetecilerin statüsü sorgulanmıştı. Ancak Ankara, CPJ’nin kararını destekleyerek, “savaş bölgelerinde gazetecilerin sivil statüsünün korunması” ilkesini vurguluyor. Katar merkezli el-Cezire’ye yakınlığıyla bilinen Türkiye, Filistinli gazetecilerin kayıtlardan silinmesine şiddetle karşı çıkmıştı. Bu nedenle, CPJ’nin mevcut tanımı koruması, Türkiye’nin bölgedeki medya politikalarıyla uyumlu bir adım olarak değerlendirilebilir. Ancak, Türkiye’nin de benzer tanım tartışmalarını kendi iç hukukunda yaşadığı göz önünde bulundurulduğunda, uluslararası standartlara uyum konusunda daha net bir duruş sergilemesi beklenebilir.
