ABD Savunma Bakanlığı’nın (Pentagon) en pahalı silah sistemi olan F-35 Lightning II savaş uçaklarının sadece dörtte biri, tüm operasyonel görevleri yerine getirebilecek durumda. ABD Hükümet Sorumluluk Ofisi'nin (GAO) yeni raporuna göre, 2025 mali yılı itibarıyla envanterdeki F-35’lerin yalnızca yüzde 25’i tam görev kapasitesine sahip. Bu oran, önceki yıllara göre düşüş eğilimini sürdürüyor. Raporda, yazılım eksiklikleri, yedek parça kıtlığı ve korozyon sorunlarının hazır olma durumunu ciddi şekilde etkilediği vurgulanıyor. GAO, F-35 programının 1,7 trilyon dolarlık toplam maliyetle ABD tarihinin en pahalı savunma projesi olduğuna dikkat çekiyor.
Yazılım eksiklikleri, özellikle uçağın Blok 4 konfigürasyonuna geçiş sürecindeki gecikmelerden kaynaklanıyor. F-35’in gelişmiş sensör füzyonu ve elektronik harp yeteneklerini barındıran Blok 4 yükseltmesi, başlangıçta planlanandan yıllarca geride. GAO, Lockheed Martin ve Pentagon’un yazılım güncellemelerini koordine etmekte zorlandığını belirtiyor. Ayrıca, motor ve aviyonik parçalardaki tedarik zinciri sorunları, uçakların uçuşa hazır kalma oranını düşürüyor. GE Aerospace ve Pratt & Whitney tarafından üretilen F135 motorları, özellikle sıcak iklimlerde korozyon sorunları yaşıyor; bu da bakım sürelerini uzatıyor. Raporda, korozyonla mücadele için özel kaplamalar geliştirilmesine rağmen, sorunun tam anlamıyla çözülemediği ifade ediliyor.
Artan Bakım Yükü ve Maliyetler
F-35’in hazır olma oranı, 2018’deki yüzde 40 seviyesinden bugün yüzde 25’e gerilemiş durumda. GAO, bu düşüşün büyük ölçüde planlı bakım sürelerinin aşılmasından kaynaklandığını belirtiyor. Her uçak, yılda ortalama 40 saatlik bakım gerektiriyor ancak fiili durumda bu süre 60 saati buluyor. Yedek parça teminindeki gecikmeler, uçakların bekleme süresini artırıyor. Özellikle kanat ve kuyruk komponentlerindeki tedarik sorunları, uçuşa elverişliliği doğrudan etkiliyor. GAO, F-35 filosunun sürdürülebilirlik maliyetinin, başlangıçta öngörülenden yılda 2 milyar dolar daha fazla olduğunu hesaplıyor.
Bölgesel ve Küresel Etkileri
F-35’in düşük hazır olma oranı, ABD’nin küresel caydırıcılık stratejisini de olumsuz etkiliyor. Özellikle Asya-Pasifik ve Avrupa bölgelerinde konuşlandırılan F-35’ler, Çin ve Rusya’ya karşı hava üstünlüğü sağlamak için kritik öneme sahip. GAO raporu, F-35’in operasyonel etkinliğinin, müttefiklerin güven duygusunu da zedelediğini ima ediyor. Öte yandan, Türkiye’nin F-35 programından çıkarılmasının ardından, ABD’nin kendi envanterindeki sorunları, Türkiye’nin alternatif arayışlarını hızlandırmıştı. Bu bağlamda, F-35’in mevcut durumu, NATO içinde de tartışmalara yol açıyor. ABD Savunma Bakanlığı, sorunları gidermek için 2026 yılına kadar özel bir “iyileştirme planı” uygulayacağını açıkladı ancak GAO, bu planın yeterliliğini sorguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
F-35’lerdeki bu kronik hazır olma sorunu, Türkiye’nin S-400 füze savunma sistemi nedeniyle programdan çıkarılmasının ardından daha da anlamlı hale geliyor. Ankara, F-35 yerine milli muharip uçak KAAN ve yabancı alternatiflere yönelmişti. ABD’nin en pahalı silah sisteminin bu kadar düşük operasyonel kapasiteye sahip olması, Türkiye’nin savunma sanayiinde yerli çözümlere yatırım yapma kararını dolaylı olarak doğruluyor. Ayrıca, NATO içinde F-35’e bağımlı ülkelerin savunma planlamaları da bu rapordan etkilenebilir. Türkiye’nin, KAAN projesini hızlandırarak bölgesel hava gücü dengesini yeniden şekillendirme potansiyeli bulunuyor.
