Gambiya hükümeti, eski Devlet Başkanı Yahya Jammeh'in 22 yıllık otoriter yönetimi sırasında insan hakları ihlallerine uğrayan mağdurlara tazminat ödemek üzere, Jammeh'in ABD'nin Maryland eyaletindeki el konulan malikânesinin satışından elde edilen 2,5 milyon doları aldığını doğruladı. Bu gelişme, Batı Afrika ülkesinin geçmişle hesaplaşma ve adalet arayışında önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.
Gelişmenin Arka Planı
Yahya Jammeh, 1994 yılında askeri darbeyle iktidara gelmiş ve 2017 yılına kadar Gambiya'yı demir yumrukla yönetmişti. Yönetimi boyunca muhaliflerin susturulması, keyfi gözaltılar, işkence ve yargısız infazlar gibi ciddi insan hakları ihlalleriyle suçlandı. 2016 seçimlerini muhalefet adayı Adama Barrow'a karşı kaybetmesine rağmen sonuçları reddetmesi üzerine bölgesel askeri müdahale tehdidiyle ülkeyi terk etmek zorunda kaldı. Jammeh şu anda Ekvator Ginesi'nde sürgünde yaşıyor.
Jammeh'in iktidarı döneminde işlenen suçların araştırılması için 2017'de kurulan Hakikat, Uzlaşma ve Tazminat Komisyonu, mağdurların yaşadığı ihlalleri belgeledi ve tazminat önerilerinde bulundu. Ancak bugüne kadar tazminat ödemeleri için yeterli fon sağlanamamıştı. ABD'deki malikâne, Jammeh'in yolsuzluk yoluyla edindiği varlıklara el konulması kapsamında 2023 yılında satılmıştı. Gambiya hükümeti, satıştan elde edilen gelirin ülkeye transfer edildiğini açıkladı. Hükümet sözcüsü, bu paranın doğrudan mağdurlara tazminat olarak dağıtılacağını ve sürecin şeffaf bir şekilde yürütüleceğini belirtti. Tazminat alacak mağdurların sayısı ve ödeme takvimi henüz netleşmedi, ancak yetkililer önümüzdeki aylarda başvuruların alınacağını duyurdu.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Gambiya, Batı Afrika'nın en küçük ülkelerinden biri olmasına rağmen, Jammeh döneminde yaşanan ihlaller ve sonrasındaki geçiş süreci, bölgedeki diğer otoriter rejimler için bir örnek teşkil ediyor. Uluslararası toplum, özellikle de insan hakları örgütleri, Gambiya'nın bu adımını memnuniyetle karşıladı. Ancak uzmanlar, tazminatların adil ve kapsamlı olması gerektiğini vurguluyor. Öte yandan, Jammeh'in hâlâ Ekvator Ginesi'nde korunuyor olması ve iadesinin sağlanamaması, adaletin tam anlamıyla yerine getirilmesinin önündeki en büyük engel olarak görülüyor. Afrika Birliği ve Batı Afrika Devletleri Ekonomik Topluluğu (ECOWAS) daha önce Jammeh'in dokunulmazlığının kaldırılması çağrısında bulunmuştu. Bu son gelişme, uluslararası hukuk çerçevesinde yolsuzlukla mücadele ve mağdur haklarının korunması açısından da dikkat çekici bir örnek oluşturuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, son yıllarda Afrika ülkeleriyle ilişkilerini güçlendirme politikası izliyor ve Gambiya ile de çeşitli alanlarda işbirliği bulunuyor. Bu gelişme, doğrudan Türkiye'yi ilgilendirmemekle birlikte, Afrika'daki demokratikleşme ve insan hakları süreçlerine verilen önem açısından dolaylı bir etki yaratabilir. Türkiye'nin bölgedeki yatırımları ve diplomatik girişimleri, istikrarlı ve adil yönetimlerin olduğu ülkelerde daha sağlıklı ilerleyebilir. Ayrıca, uluslararası yolsuzlukla mücadele ve mal varlığı iadesi konularında Türkiye'nin de benzer süreçlerde deneyim paylaşımı potansiyeli bulunuyor. Ancak somut bir Türk çıkarı şu an için söz konusu değil.
