Federal Ticaret Komisyonu (FTC) ve yedi eyaletten oluşan bir koalisyon, Salı günü federal mahkemeye başvurarak Martin Shkreli'nin ilaç sektöründe faaliyet göstermesine yönelik ömür boyu yasağı "pervasızca ve tekrar tekrar" ihlal ettiğini belirtti ve kendisinin contempt (mahkeme kararına saygısızlık) nedeniyle cezalandırılmasını istedi. ABD'nin Güney New York Bölge Mahkemesi'ne sunulan dosyada, Shkreli'nin 2022'de verilen ve hayat boyu ilaç endüstrisinde yer almasını yasaklayan karara rağmen, sektörde danışmanlık ve yatırım faaliyetlerinde bulunduğu iddia edildi.
Yasağın arka planı ve ihlal iddiaları
Martin Shkreli, 2015 yılında Turing Pharmaceuticals'ın CEO'su iken, antiparaziter ilaç Daraprim'in fiyatını %5.000'den fazla artırarak kamuoyunda büyük tepki toplamış ve "Pharma Bro" lakabıyla anılmıştı. 2017'de menkul kıymetler dolandırıcılığından mahkûm edilen Shkreli, 2018'de yedi yıl hapis cezasına çarptırıldı. Hapis cezasını çektikten sonra 2022'de FTC'nin açtığı antitröst davası sonucunda, ilaç sektöründe ömür boyu faaliyet yasağı ve 64,6 milyon dolarlık tazminat ödeme cezası aldı. FTC ve eyaletler, Shkreli'nin bu yasağa rağmen 2023 ve 2024 yıllarında çeşitli ilaç şirketlerine danışmanlık yaptığını, yatırım tavsiyesi verdiğini ve hatta yeni bir ilaç girişiminde ortak olarak yer aldığını öne sürüyor. Mahkemeye sunulan kanıtlar arasında Shkreli'nin sosyal medya paylaşımları, e-postaları ve şirket kayıtları bulunuyor.
FTC yetkilileri, Shkreli'nin yasağı "açıkça" ihlal ettiğini ve mahkeme kararına saygısızlık gösterdiğini belirterek, contempt kararı verilmesini ve gerekirse hapis cezası uygulanmasını talep ediyor. Yedi eyalet (Kaliforniya, Illinois, New York, Kuzey Carolina, Ohio, Pennsylvania ve Virginia) de başvuruda yer alarak, Shkreli'nin faaliyetlerinin rekabeti bozduğunu ve tüketicileri zarara uğrattığını savunuyor. Shkreli'nin avukatları ise müvekkillerinin yasağı ihlal etmediğini, danışmanlık faaliyetlerinin yasak kapsamına girmediğini öne sürüyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu dava, ABD'de ilaç sektöründe antitröst uygulamalarının ne kadar sıkı takip edildiğini gösteriyor. Shkreli'nin Daraprim fiyatını fahiş artırması, küresel ilaç fiyatlandırma tartışmalarını alevlendirmiş ve birçok ülkede ilaç erişimi konusunda düzenleyici baskıları artırmıştı. FTC'nin bu son hamlesi, şirket birleşmeleri ve fiyatlandırma politikaları konusunda diğer ülkelere de emsal teşkil edebilir. Ayrıca, ABD'de eyaletlerin antitröst davalarına katılımı, federal ve yerel yönetimlerin işbirliği açısından dikkat çekici. Küresel ilaç endüstrisinde, özellikle jenerik ilaç pazarında rekabetin korunması ve fiyat şeffaflığı konusundaki baskıların artması bekleniyor. Shkreli davası, ilaç fiyatlarını manipüle eden yöneticilere yönelik caydırıcılık açısından da önemli.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, ilaç fiyatlandırmasında referans fiyat sistemi uygulayan ve son yıllarda ilaç temininde sıkıntılar yaşayan bir ülke. Shkreli davası, ilaç sektöründe rekabet ihlallerinin tüketici refahı üzerindeki etkisini gösterirken, Türkiye'de de benzer antitröst ve fiyat denetimi mekanizmalarının önemini hatırlatıyor. Türkiye'nin ilaç fiyatlarını denetleyen kurumu Rekabet Kurumu, bu tür ihlallere karşı harekete geçebilir. Ayrıca, küresel ilaç tekelleri ve fiyat artışları, Türkiye gibi ithalata bağımlı ülkelerin sağlık bütçesini doğrudan etkiliyor. ABD'deki bu dava, uluslararası ilaç şirketlerinin fiyatlandırma politikalarına karşı denetimlerin sıkılaşabileceğini göstererek, Türkiye'nin ilaç tedarik anlaşmalarında dikkatli olması gerektiğini ortaya koyuyor.
