Fransa'da bir mahkeme, enerji devi TotalEnergies'in mevcut iklim planının yetersiz olduğuna hükmederek şirkete altı ay içinde tüm sera gazı emisyonlarını kapsayan daha kapsamlı bir plan sunma emri verdi. Paris İdare Mahkemesi'nin kararı, çevre örgütleri ve yerel yönetimler tarafından açılan bir davanın ardından geldi. Mahkeme, TotalEnergies'in yalnızca kendi operasyonel emisyonlarını (Kapsam 1 ve 2) değil, aynı zamanda ürünlerinin kullanımından kaynaklanan emisyonları (Kapsam 3) da hesaba katması gerektiğine vurgu yaptı. Bu karar, iklim davalarında bir emsal teşkil edebilir.
Gelişmenin arka planı
Karar, TotalEnergies'in 2020 yılında yayınladığı iklim planına karşı açılan bir davayla ilgili. Çevre örgütleri, şirketin planının Paris Anlaşması hedefleriyle uyumlu olmadığını ve özellikle fosil yakıt üretiminden kaynaklanan dolaylı emisyonları dikkate almadığını savunuyordu. Mahkeme, TotalEnergies'in planının "yetersiz" olduğuna ve şirketin iklim değişikliğiyle mücadelede daha iddialı adımlar atması gerektiğine karar verdi. Bu, bir Fransız mahkemesinin bir şirketi iklim planını revize etmeye zorladığı ilk karar olma özelliği taşıyor.
TotalEnergies, karara uyacağını ancak planının zaten iddialı olduğunu savunuyor. Şirket, 2050 yılına kadar net sıfır emisyon hedefi belirlemiş olsa da, çevre örgütleri bu hedefin yalnızca kendi operasyonlarını kapsadığını ve müşterilerinin kullandığı ürünlerden kaynaklanan emisyonları içermediğini eleştiriyor. Mahkeme kararı, şirketin tüm değer zincirini kapsayan bir plan sunmasını zorunlu kılıyor.
Küresel boyut ve diğer ülkelerdeki benzer davalar
Bu karar, iklim davalarının küresel ölçekte arttığı bir dönemde geldi. Hollanda'da Shell, 2021'de benzer bir davada emisyonlarını keskin şekilde azaltma emri almıştı. Almanya, İngiltere ve Avustralya'da da şirketlere karşı iklim davaları açılıyor. Mahkemeler, giderek daha fazla şirketin iklim değişikliğine katkılarından sorumlu tutulması gerektiğine hükmediyor. TotalEnergies davası, özellikle Kapsam 3 emisyonlarının hesaba katılması açısından önemli bir emsal oluşturuyor. Enerji şirketlerinin ürettikleri fosil yakıtların yakılmasından kaynaklanan emisyonlar, toplam emisyonlarının %80-90'ını oluşturuyor. Bu nedenle mahkemenin kararı, sektör için dönüştürücü olabilir.
Karar, aynı zamanda Fransa'nın iklim politikaları açısından da kritik. Fransa, 2015 Paris Anlaşması'na ev sahipliği yapmış olmasına rağmen, emisyon azaltım hedeflerinde geride kalıyor. Mahkeme kararı, hükümete de şirketler üzerinde daha sıkı denetim uygulama çağrısı olarak yorumlanıyor. TotalEnergies'in karara uymaması halinde, günlük para cezalarıyla karşı karşıya kalabileceği belirtiliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, iklim değişikliğiyle mücadelede Paris Anlaşması'nı 2021 yılında onaylamış olsa da, fosil yakıt bağımlılığını azaltma konusunda henüz somut adımlar atmış değil. TotalEnergies davası, Türkiye'de faaliyet gösteren enerji şirketleri için de emsal teşkil edebilir. Türkiye'deki şirketlerin iklim planlarının yargı denetimine tabi tutulması ihtimali, özellikle kömür ve doğal gaz yatırımları açısından risk oluşturuyor. Ayrıca, Avrupa Birliği'nin Sınırda Karbon Düzenlemesi gibi mekanizmalarla uyumlu hale gelmek isteyen Türkiye'nin, yerel şirketlerin emisyon raporlaması konusunda daha şeffaf olması gerekebilir. Bu karar, küresel ölçekte enerji şirketlerini daha sıkı iklim hedefleri belirlemeye iterken, Türkiye'nin de enerji dönüşümünü hızlandırması gerektiğini gösteriyor.
