Fransa Ulusal Meclisi, yıllardır tartışılan ve ölümcül hastalığı bulunan yetişkinlerin tıbbi yardımla yaşamlarını sonlandırmasına imkân tanıyan yardımlı intihar yasasını bugün nihai oylamaya sunuyor. Yasa teklifi, sadece tedavi edilemez ve dayanılmaz acı çeken hastaların, sıkı tıbbi denetim altında ölümcül ilaca erişmesine olanak tanıyor. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un 2023'te başlattığı geniş katılımlı vatandaş istişaresiyle şekillenen yasa, Avrupa'da ötanazi ve yardımlı intihar konusundaki yasal düzenlemelere yeni bir boyut kazandırıyor.
Yasanın detayları ve arka planı
Yasa teklifi, Fransa Ulusal Meclisi'nde 2024 yılı başında kabul edilmiş, Senato'da yapılan değişikliklerin ardından iki kanadın uzlaştığı ortak metin bugün son kez görüşülecek. Yasaya göre, başvuru sahiplerinin 18 yaşından büyük, Fransa'da ikamet eden ve ölümcül bir hastalığa sahip olması gerekiyor. Hastanın, doktorlar kurulu tarafından onaylanan, sürekli ve dayanılmaz fiziksel veya psikolojik acı çektiğinin belgelenmesi şartı aranıyor. Başvuru, hastanın özgür iradesiyle ve defalarca talepte bulunmasının ardından değerlendirmeye alınıyor. İlaç, hastanın kendisi tarafından alınabileceği gibi, tıbbi personel tarafından da uygulanabilecek. Yasa, sağlık çalışanlarına vicdani ret hakkı tanıyor ve enjeksiyon yöntemine izin vermiyor.
Fransa'da yardımlı intihar tartışmaları, 2005 tarihli Léonetti Yasası'na kadar uzanıyor. Bu yasa, pasif ötanazi kapsamında tedavinin kesilmesine izin veriyor, ancak aktif ötanaziyi yasaklıyordu. 2016'daki Claeys-Léonetti Yasası ise derin sedasyon uygulamasını yasallaştırdı. Son yasa teklifi, bu adımları daha da ileri götürerek hastanın kendi yaşamını sonlandırmak için ölümcül ilaç talep etmesine olanak tanıyor. Macron'un 2023'te başlattığı vatandaş istişaresi, 185 bin kişinin katılımıyla %76 oranında yardımlı intihara destek çıktığını göstermişti. Katolik Kilisesi ve muhafazakâr çevreler yasaya şiddetle karşı çıkarken, hasta hakları dernekleri yasayı sınırlı buluyor.
Avrupa'da yardımlı intihar düzenlemeleri
Fransa'nın bu adımı, Avrupa genelinde yardımlı intihar yasalarını yeniden gündeme getiriy. Halihazırda Hollanda, Belçika, Lüksemburg, İspanya ve Portekiz'de aktif ötanazi yasal. İsviçre'de ise yardımlı intihar 1942'den beri yasal, ancak reçetesiz ilaç temini konusunda sınırlamalar yok. Almanya'da 2020'de anayasa mahkemesi yardımlı intihar hakkını tanıdı, ancak uygulama yasası henüz çıkmadı. Birleşik Krallık'ta 2023'te yapılan bir vatandaş istişaresi, %65 oranında desteğe rağmen Parlamento henüz konuyu ele almadı. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, 2002'de Pretty v. Birleşik Krallık davasında yardımlı intihar hakkının Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamında mutlak bir hak olmadığına hükmetti. Bu yasal mozaik, Fransa'nın düzenlemesini Avrupa'da önemli bir sınav haline getiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Fransa'daki yardımlı intihar yasası, Türkiye için doğrudan bir bağlayıcılık taşımamakla birlikte, Avrupa'da bireysel haklar ve tıp etiği alanındaki gelişmelerin bir yansımasıdır. Türkiye'de ötanazi yasal değildir ve toplumsal muhafazakâr yapı ile dini hassasiyetler bu konudaki tartışmaları sınırlamaktadır. Ancak, Avrupa Birliği ile ilişkiler bağlamında, Fransa'nın bu adımı Türk kamuoyunda da tartışma yaratabilir. Sağlık turizmi ve Avrupa'da yaşayan Türk vatandaşlarının hakları açısından, farklı ülkelerdeki yasal düzenlemelerin izlenmesi önemlidir. Ayrıca, Almanya'da yaşayan 3 milyona yakın Türk kökenli nüfusun benzer yasaları takip etmesi, Türk dış politikasında vatandaş hakları boyutunu gündeme getirebilir.
