Fransa, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'na katılmak üzere Paris üzerinden geçiş yapmasına izin vermesini savundu. Paris yönetimi, Netanyahu hakkında Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) tarafından çıkarılan tutuklama kararına rağmen, uluslararası hukukun herhangi bir eylemde bulunmayı gerektirmediğini öne sürdü. Fransa Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, "Uluslararası hukuk, bir devletin hava sahasını kullanan bir uçağın içindeki kişiyi tutuklama yükümlülüğü getirmemektedir" denildi. Bu karar, UCM'nin kararına taraf olan ülkeler nezdinde tartışmalara yol açtı.
UCM Tutuklama Kararı ve Fransa'nın Tutumu
UCM, 2024 yılında Netanyahu ve eski Savunma Bakanı Yoav Gallant hakkında, Gazze'de işlenen savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar gerekçesiyle tutuklama kararı çıkarmıştı. Mahkeme, İsrail'in Gazze'ye yönelik saldırılarında orantısız güç kullanımı, sivil altyapının hedef alınması ve insani yardımların engellenmesi gibi eylemleri suç olarak değerlendirdi. Netanyahu hükümeti ise UCM'nin yetkisini tanımadığını ve kararın siyasi olduğunu savunuyor.
Fransa, UCM'nin kurucu üyelerinden biri olarak Roma Statüsü'nü imzalamış durumda. Ancak Fransa, tutuklama kararının uygulanması konusunda isteksiz davranıyor. Fransız yetkililer, devlet başkanlarına tanınan dokunulmazlığın, UCM kararlarının uygulanmasını engelleyebileceğini belirtiyor. Uluslararası hukuk uzmanları ise bu yorumun tartışmalı olduğunu, Roma Statüsü'nün taraf devletlere tutuklama kararlarını uygulama yükümlülüğü getirdiğini hatırlatıyor.
Fransa'nın kararı, ülke içinde ve uluslararası alanda eleştirilere neden oldu. İnsan hakları örgütleri, Fransa'nın çifte standart uyguladığını ve uluslararası hukuku zayıflattığını savunuyor. Fransız hükümeti ise kararın ardında yatan hukuki gerekçeleri savunarak, İsrail ile diplomatik kanalların açık tutulmasının önemine vurgu yapıyor.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
Fransa'nın bu tutumu, Avrupa Birliği içinde UCM kararlarına yaklaşım konusunda farklılıkları gün yüzüne çıkarıyor. Bazı AB üyesi ülkeler, Netanyahu'nun topraklarına ayak basması halinde tutuklanacağını açıkça beyan etmişti. Örneğin İspanya ve İrlanda, UCM kararına bağlılıklarını yinelemişti. Ancak Fransa, Almanya gibi ülkelerle birlikte daha temkinli bir çizgi izliyor. Bu durum, AB'nin ortak dış politika oluşturma konusundaki zorluklarını gözler önüne seriyor.
Netanyahu'nun BM Genel Kurulu'na katılmak için Fransa hava sahasını kullanması, İsrail'in uluslararası alanda yalnızlaştığı bir dönemde gerçekleşti. İsrail, Gazze saldırıları nedeniyle birçok ülke tarafından eleştiriliyor ve bazı ülkeler İsrail ile ilişkilerini askıya almış durumda. Fransa'nın izin vermesi, İsrail'e diplomatik bir nefes alma alanı sağladı.
UCM kararının uygulanması konusundaki belirsizlik, uluslararası hukukun etkinliği tartışmalarını da beraberinde getiriyor. UCM'nin kararları bağlayıcı olsa da, uygulanması taraf devletlerin iradesine bağlı. Bu durum, mahkemenin caydırıcılığını zayıflatıyor. Özellikle güçlü müttefiklere sahip liderler söz konusu olduğunda, tutuklama kararlarının uygulanması neredeyse imkansız hale geliyor.
Fransa'nın kararı, aynı zamanda Batılı ülkelerin İsrail'e yönelik tutumundaki bölünmüşlüğü yansıtıyor. ABD, UCM kararını desteklemediğini açıklamış ve İsrail'e yönelik eleştirileri dengelemişti. Avrupa'da ise kamuoyu baskısı nedeniyle bazı ülkeler daha sert pozisyon alırken, Fransa gibi ülkeler ekonomik ve stratejik çıkarları gözetiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, UCM'nin Netanyahu hakkındaki tutuklama kararını memnuniyetle karşılamış ve kararın uygulanması çağrısında bulunmuştu. Fransa'nın tutumu, Türkiye'nin uluslararası hukukun çifte standartla uygulandığı yönündeki eleştirilerini güçlendiriyor. Ayrıca Türkiye, İsrail'in Gazze'deki saldırılarını soykırım olarak nitelendiriyor ve İsrail'e yönelik yaptırımların artırılmasını savunuyor. Fransa'nın kararı, NATO müttefiki olan Türkiye ile Fransa arasında dış politika farklılıklarını derinleştirebilir. Bölgesel düzeyde ise UCM kararının uygulanmaması, Filistin yanlısı kamuoyunda hayal kırıklığı yaratabilir ve Türkiye'nin uluslararası platformlarda daha aktif bir diplomasi izlemesine zemin hazırlayabilir.
