Fransız Rekabet Kurumu (Autorité de la Concurrence), ABD merkezli teknoloji devi Meta Platforms Inc.'e (Facebook, Instagram) Fransız medya kuruluşları ve yayıncılarla telif ücretleri konusunda yeniden müzakere masasına oturma talimatı verdi. Kurum, Meta'nın 2023 yılında yayıncılarla yapılan telif anlaşmalarını tek taraflı olarak sonlandırmasının rekabet hukukunu ihlal ettiğine hükmetti. Bu karar, Avrupa Birliği'nin 2019'da kabul ettiği Dijital Telif Hakkı Direktifi'nin (DSM Direktifi) uygulanması açısından emsal niteliği taşıyor. Karar kapsamında Meta, iki ay içinde müzakerelere başlamak ve süreç boyunca yayıncılara geçici ödeme yapmak zorunda.
Gelişmenin Arka Planı
Avrupa Birliği'nin 2019'da yürürlüğe giren Dijital Telif Hakkı Direktifi'nin 15. maddesi, haber yayıncılarına dijital platformlarda içeriklerinin kullanımı karşılığında telif hakkı tanıyor. Fransa, bu direktifi ulusal hukuka aktaran ilk ülkelerden biri oldu. Meta, 2021'de Fransız yayıncılarla üç yıllık lisans anlaşmaları imzalamıştı. Ancak şirket, 2023'te bu anlaşmaları yenilemeyi reddederek yayıncılara ödeme yapmayı durdurdu. Fransız Rekabet Kurumu, Meta'nın bu tutumunun pazar hakimiyetini kötüye kullanma anlamına geldiğini belirtti. Kurum ayrıca Meta'nın yayıncılarla müzakerelerde şeffaf davranmadığını ve içerik kullanımına ilişkin verileri paylaşmadığını tespit etti.
Karar, sadece Fransız medyasını değil, Avrupa genelindeki yayıncıları da ilgilendiriyor. Almanya, İspanya ve İtalya gibi ülkelerde de benzer davalar sürmekte. Avrupa Yayıncılar Birliği (EBU), kararı memnuniyetle karşılarken, Meta'nın yayıncılarla adil bir ücretlendirme yapması gerektiğini vurguladı. Meta ise konuyla ilgili yaptığı açıklamada, yayıncılara değerli bir trafik sağladığını ve telif ücretlerinin bu trafiğin getirdiği reklam gelirleriyle dengelenmesi gerektiğini savundu.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Fransa'nın Meta'ya yönelik bu kararı, dijital platformlar ile haber yayıncıları arasındaki küresel güç mücadelesinin bir parçası. Avustralya, 2021'de çıkardığı Haber Medyası Pazarlık Kodu ile Meta ve Google'ı yayıncılara ödeme yapmaya zorlamıştı. Kanada ise 2023'te benzer bir yasayı kabul etti. ABD'de ise bu konuda federal düzeyde henüz bir düzenleme bulunmuyor; ancak kaliforniya eyaleti benzer bir yasa tasarısını değerlendiriyor. Karar, Meta'nın küresel stratejisini de etkileyebilir. Şirket, Kanada ve Avustralya'da yayıncılarla yapılan anlaşmaların ardından haber paylaşımını sınırlayabileceğini sinyallemişti. Fransa kararı, AB genelinde Meta'ya karşı açılabilecek yeni davaların önünü açabilir. Ayrıca, Brüksel'de görüşülmekte olan Dijital Piyasalar Yasası (DMA) kapsamında büyük platformların yayıncılarla ilişkileri daha sıkı düzenlenebilir.
Uzmanlar, bu tür düzenlemelerin uzun vadede haber endüstrisinin sürdürülebilirliği için kritik olduğunu belirtiyor. Dijital reklam pastasının büyük kısmını Google, Meta ve Amazon gibi platformlar alırken, geleneksel medya kuruluşları gelir kaybıyla mücadele ediyor. Fransa kararı, yayıncıların dijital platformlardan adil pay alması yönünde önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Fransa'nın Meta'ya yönelik bu kararı, Türkiye'deki medya kuruluşları ve dijital platformlar arasındaki ilişkiler açısından da önemli bir referans noktası oluşturuyor. Türkiye'de henüz benzer bir yasal düzenleme bulunmamakla birlikte, dijital telif hakları konusundaki tartışmalar giderek artıyor. Avrupa Birliği aday ülkesi olarak Türkiye, AB müktesebatına uyum sürecinde Dijital Telif Hakkı Direktifi'ni değerlendirebilir. Özellikle Türk haber sitelerinin Google ve Meta gibi platformlara bağımlılığı göz önüne alındığında, benzer bir düzenleme yerel medyanın gelir kaybını azaltabilir ve haber içeriğinin sürdürülebilirliğine katkı sağlayabilir. Ayrıca, Türkiye'nin dijital pazardaki rekabet politikaları için Fransa kararı emsal teşkil edebilir.
