Fransa’yı etkisi altına alan tarihi sıcak hava dalgası, ülkenin kronikleşmiş aşırı kalabalık hapishane sorununu bir kez daha gün yüzüne çıkardı. Tek kişilik olarak tasarlanan hücrelerde üç ya da dört mahkumun bir arada kalmaya zorlandığı cezaevlerinde, sıcaklıkların 40 dereceyi aşmasıyla birlikte yaşam koşulları dayanılmaz hale geldi. Cezaevi personeli ve analistler, sistemin bu tabloyu önleyemediğini belirterek hükümete eleştiriler yöneltiyor. Fransız Cezaevleri Sendikası yetkilileri, “Bir kazanın içinde çalışıyor gibiyiz” ifadelerini kullanarak durumun vahametini gözler önüne serdi.
Kronik aşırı kalabalık ve yetersiz altyapı
Fransa Adalet Bakanlığı verilerine göre, ülke genelinde cezaevlerinde kapasitenin yüzde 120’nin üzerinde dolu olduğu tesisler bulunuyor. Özellikle Paris, Marsilya ve Lyon gibi büyük şehirlerdeki hapishanelerde durum daha kritik. Fleury-Mérogis Cezaevi gibi Avrupa’nın en büyük cezaevlerinden birinde, standart 9 metrekarelik hücrelerde 4 mahkum kalıyor. İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW) raporları, bu koşulların sağlık sorunlarına, psikolojik çöküntüye ve şiddet olaylarına yol açtığını belirtiyor. Sıcak hava dalgası ise mevcut sorunları katmerliyor. Havalandırması yetersiz, pencereleri dar hücrelerde sıcaklık 45 dereceyi bulabiliyor. Mahkumlar, soğuk suya erişimde dahi sıkıntı yaşadıklarını dile getiriyor.
Fransa, 2021 yılında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi tarafından cezaevi koşulları nedeniyle mahkum edilmişti. Buna rağmen reformlar yavaş ilerliyor. Hükümet, yeni cezaevi inşası ve mevcutların yenilenmesi için 2025 yılına kadar 5 milyar avro ayırdığını açıkladı. Ancak insan hakları örgütleri, bu bütçenin yetersiz olduğunu ve acil önlemler alınması gerektiğini vurguluyor. Sıcak hava dalgasının ölümcül boyutlara ulaştığı bir dönemde, hapishanelerde klima ve soğutma sistemlerinin olmaması büyük tepki çekiyor. Fransa’da bu yaz sıcaklığa bağlı ölümlerin sayısı şimdiden 300’ü geçerken, mahkumların da bu risk altında olduğu belirtiliyor.
Avrupa’da benzer sorunlar ve uluslararası baskı
Fransa’daki tablo, Avrupa genelinde cezaevi aşırı kalabalığı sorununun bir yansıması. Avrupa Konseyi verilerine göre, hapishanelerin doluluk oranı İtalya’da yüzde 130, İngiltere’de ise yüzde 110 seviyelerinde. Ancak Fransa, özellikle sıcak hava dalgalarının sıklaştığı Akdeniz kuşağında, altyapı yetersizlikleriyle daha fazla gündeme geliyor. İklim değişikliğiyle birlikte sıcaklık rekorlarının kırılmasının beklendiği senaryolarda, bu tür tesislerin acilen iyileştirilmesi gerekiyor. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne göre, insanlık dışı veya aşağılayıcı muamele yasağı kapsamında, aşırı sıcak koşullar da bir ihlal sebebi sayılabilir. Bu nedenle Fransa, uluslararası kamuoyunda eleştirilerin odağında.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Fransa’daki cezaevi sorunları, Türkiye için dolaylı da olsa önem taşıyor. Türkiye’nin AB üyelik sürecinde, cezaevi koşulları ve insan hakları standartları sık sık gündeme geliyor. Fransa örneği, özellikle aşırı kalabalık ve altyapı yetersizliklerinin hukuki ve insani sonuçlarını göstermesi açısından ders niteliğinde. Ayrıca iklim değişikliğinin cezaevi koşullarını da etkileyebileceği gerçeği, Türkiye’deki mevcut cezaevi altyapısının gözden geçirilmesi ihtiyacını akla getiriyor. Türkiye’de de benzer sıcaklık sorunlarının yaşanabileceği göz önüne alındığında, proaktif önlemler alınması yararlı olacaktır.
