Fransa Başbakanı François Bayrou'nun Fas'a yaptığı resmi ziyaret, Paris ile Rabat arasında son aylarda hız kazanan diplomatik yakınlaşmanın artık somut bir stratejik ortaklığa dönüştüğünün en güçlü işareti oldu. Ziyaret kapsamında iki ülke arasında enerji, savunma sanayii ve eğitim alanlarında bir dizi anlaşma imzalanırken, tarafların bölgesel güvenlik konularında da ortak bir duruş sergileme kararlılığı öne çıktı. Elysee Sarayı'ndan yapılan açıklamada, bu ziyaretin iki ülke arasındaki iş birliğini "yeni bir seviyeye" taşıdığı vurgulandı.
Gelişmenin arka planı
Fransa ile Fas arasındaki ilişkiler, özellikle 2021 yılında Paris'in Cezayir'e yakınlaşması ve Batı Sahra meselesindeki tutumu nedeniyle soğumuştu. Fransa'nın uzun süre Batı Sahra konusunda net bir pozisyon almaktan kaçınması, Rabat yönetimini rahatsız etmişti. Ancak 2023 yılında Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un Fas Kralı 6. Muhammed'e bir mektup göndererek Rabat'ın özerklik planına destek verdiğini açıklaması, ilişkilerde dönüm noktası oldu. Bu adımın ardından iki ülke arasındaki diplomatik temaslar yoğunlaştı ve geçen yıl Macron'un Fas'a yaptığı ziyaretle normalleşme süreci hızlandı.
Bayrou'nun ziyareti sırasında imzalanan anlaşmalar arasında, Fransız enerji şirketi TotalEnergies'in Fas'taki yenilenebilir enerji projelerine yatırım yapması, savunma sanayii alanında ortak askeri tatbikatlar düzenlenmesi ve Fransız üniversitelerinin Fas'ta kampüs açması gibi başlıklar yer alıyor. Ayrıca iki ülkenin, Sahel bölgesindeki terörle mücadelede daha yakın iş birliği yapma konusunda mutabık kaldığı belirtiliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Fransa-Fas yakınlaşması, yalnızca ikili ilişkileri değil, aynı zamanda Kuzey Afrika ve Sahel bölgesindeki güç dengelerini de etkiliyor. Fransa'nın Cezayir ile ilişkileri son yıllarda inişli çıkışlı bir seyir izlerken, Paris'in Rabat'a yakınlaşması Cezayir'de rahatsızlık yaratmış durumda. Cezayir, Batı Sahra meselesinde Fas karşıtı bir tutum izliyor ve Polisario Cephesi'ni destekliyor. Fransa'nın Fas'ın özerklik planına destek vermesi, Cezayir ile ilişkileri daha da germe riski taşıyor.
Öte yandan, Avrupa Birliği içinde de Fransa'nın Fas'la yakınlaşmasının yansımaları görülüyor. İspanya, Fas'la ilişkilerini son yıllarda önemli ölçüde geliştirmişti. Paris'in de aynı yönde adım atması, AB'nin Akdeniz politikasında Fas'ın daha merkezi bir konuma gelmesine yol açabilir. Ayrıca, Fas'ın İsrail'le normalleşme süreci ve ABD'yle yakın ilişkileri de hesaba katıldığında, Fransa'nın bu ortaklıkla Afrika'da nüfuzunu korumayı hedeflediği değerlendiriliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Kuzey Afrika'da hem Fas hem de Cezayir'le dengeli ilişkiler yürütmeye çalışıyor. Fransa-Fas yakınlaşması, Türkiye'nin bölgedeki çıkarları açısından iki yönlü bir etki yaratabilir. Bir yandan, Fransız nüfuzunun Fas'ta artması, Türk şirketlerinin Fas pazarındaki rekabetini zorlaştırabilir. Diğer yandan, Cezayir'in bu gelişmeden duyduğu rahatsızlık, Ankara ile Cezayir arasındaki savunma sanayii ve enerji iş birliğini daha da güçlendirebilir. Türkiye'nin, Kuzey Afrika'daki bu dönüşümü yakından izleyerek hem Fas'la olan ticari bağlarını koruması hem de Cezayir'le stratejik ortaklığını derinleştirmesi akıllıca bir politika olacaktır.
