PARİS - Fransa'nın, Rus-Özbek milyarder Alisher Usmanov'a yönelik Avrupa Birliği yaptırımlarının kaldırılması için AB nezdinde girişimde bulunduğu, bu adımı Azerbaycan'ın iki Fransız vatandaşını tutması nedeniyle artan baskı sonucu attığı iddia edildi. Konuya yakın üç Avrupalı diplomatın aktardığına göre, Paris yönetimi, Bakü'nün elinde bulunan Fransız vatandaşlarının serbest bırakılması karşılığında Usmanov'a uygulanan yaptırımların kaldırılmasını talep ediyor.
Yaptırımın arka planı ve Usmanov dosyası
Alisher Usmanov, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından 2022 yılında AB ve ABD tarafından yaptırım listelerine alınmıştı. Demir-çelik, telekom ve madencilik sektörlerinde geniş bir imparatorluğa sahip olan Usmanov, Kremlin'e yakın oligarklardan biri olarak gösteriliyor. AB, yaptırım gerekçesinde Usmanov'un Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yakın bağlantılarını ve Rus ekonomisine sağladığı maddi desteği vurgulamıştı. Usmanov ise suçlamaları reddediyor ve yaptırımların hukuki dayanaktan yoksun olduğunu savunuyor.
Diplomatik kaynaklara göre Fransa, Usmanov'un yaptırım listesinden çıkarılması yönünde AB Konseyi ve Avrupa Komisyonu nezdinde resmi olmayan temaslarda bulundu. Ancak bu girişimin, Fransa'nın Azerbaycan ile yaşadığı rehine krizinden bağımsız olmadığı belirtiliyor. Bakü yönetimi, Dağlık Karabağ operasyonu sonrasında bölgede artan gerilim sırasında iki Fransız vatandaşını gözaltına almış ve serbest bırakma şartı olarak Paris'ten çeşitli taleplerde bulunmuştu.
Azerbaycan'ın stratejik hamlesi ve Avrupa içi dengeler
Azerbaycan'ın, Fransa üzerinde baskı kurmak için Usmanov kartını kullandığı değerlendirmesi yapılıyor. Bakü, son dönemde Fransa ile ilişkilerini, Paris'in Ermenistan'a verdiği destek ve Karabağ'daki tutumu nedeniyle giderek gerginleştirmişti. Azerbaycan'ın, Rusya ile Batı arasındaki dengede kendine alan açmaya çalışırken, elindeki Fransız vatandaşlarını bir pazarlık aracı olarak kullanması, Avrupa başkentlerinde rahatsızlık yarattı.
AB içinde yaptırımların kaldırılması konusunda görüş ayrılıkları bulunuyor. Bazı üye ülkeler, Rus oligarklarına yönelik yaptırımların istisnasız sürmesi gerektiğini savunurken, Fransa'nın girişiminin yaptırım rejiminin tutarlılığına zarar verebileceği endişesi dile getiriliyor. Avrupa Komisyonu'ndan konuya ilişkin resmi bir açıklama yapılmadı. Uzmanlar, Fransa'nın bu adımının yalnızca vatandaşlarının serbest bırakılması için bir taktik mi, yoksa Usmanov ile var olan ticari ve siyasi bağlantıların bir sonucu mu olduğu sorusunu gündeme getiriyor.
Usmanov'un Fransa ile özellikle medya ve spor alanında yatırımları bulunuyordu. Bir dönem Arsenal futbol kulübünün hissedarı olan Usmanov'un, Fransa'da çeşitli gayrimenkul ve sanat koleksiyonu yatırımları da bulunuyor. Bu bağlantıların, Paris'in tutumunda etkili olabileceği öne sürülüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Fransa'nın Azerbaycan'ın baskısıyla Rus oligark Usmanov'a yönelik yaptırımları kaldırma arayışı, Türkiye için çok katmanlı bir anlam taşıyor. Öncelikle Azerbaycan, Türkiye'nin stratejik müttefiki; Bakü'nün Batı ile yaşadığı gerilimde Ankara'nın denge politikası test ediliyor. Öte yandan, Türkiye, Rusya'ya uygulanan yaptırımlara katılmayan nadir NATO ülkelerinden biri. AB'nin yaptırım rejimindeki olası bir gevşeme, Türkiye'nin pozisyonunu güçlendirebilir. Ayrıca Fransa'nın Azerbaycan karşısındaki zafiyeti, Paris'in Güney Kafkasya'daki etkisini azaltarak Türkiye-Azerbaycan hattının bölgesel ağırlığını artırabilir. Enerji ve ticaret yolları açısından da bu denklemde Türkiye'nin kilit rolü pekişiyor.
