Fransa Anayasa Konseyi, 15 yaş altındaki çocuklara sosyal medya kullanımını yasaklamayı öngören yasanın ana maddesini iptal etti. Cuma günü açıklanan karar, söz konusu yasanın en tartışmalı hükmü olan ve 15 yaşından küçüklerin sosyal ağlara erişimini engelleyen 1. maddeyi anayasaya aykırı bularak hükümsüz kıldı. Bu gelişme, dijital çağda çocukların korunması ile ifade özgürlüğü arasındaki hassas dengeyi yeniden gündeme getirdi.
Yasanın kapsamı ve iptal gerekçesi
Fransa parlamentosunda uzun süredir tartışılan ve geçtiğimiz aylarda kabul edilen yasa, 15 yaşından küçüklerin sosyal medya platformlarını kullanmasını yasaklamayı amaçlıyordu. Yasa, ebeveynlerin çocuklarını bu platformlardan uzak tutmasını zorunlu kılacak ve ihlal durumunda ağır para cezaları öngörüyordu. Özellikle TikTok, Instagram ve Snapchat gibi popüler uygulamaların hedef alındığı yasa, çocukların ruh sağlığının korunması ve siber zorbalıkla mücadele edilmesi gibi gerekçelere dayanıyordu.
Anayasa Konseyi, 1. maddenin iptal gerekçesinde, bu düzenlemenin ifade ve iletişim özgürlüğünü orantısız bir şekilde kısıtladığına dikkat çekti. Konsey, yasağın yalnızca bir yaş sınırına dayanmasını ve bireysel durumları göz önünde bulundurmamasını eleştirdi. Ayrıca, ebeveynlerin rızasının yeterli olmadığını, yaş doğrulama sistemlerinin pratikte uygulanabilirliğinin belirsiz olduğunu vurguladı.
Siyasi yansımalar ve dijital düzenlemeler
Karar, Macron hükümeti için önemli bir geri adım olarak değerlendiriliyor. Hükümet, çocukları dijital tehlikelerden koruma söylemiyle yasayı savunmuş ve bu alandaki ilk kapsamlı düzenlemelerden biri olarak tanıtmıştı. Muhalefet ise kararı ifade özgürlüğü açısından olumlu karşılarken, çocukların korunmasına yönelik alternatif çözümler üretilmesi gerektiğini belirtiyor. Fransa, Avrupa'da dijital düzenlemeler konusunda öncü ülkelerden biri olarak biliniyor; ancak bu karar, bu tür yasakların hukuki zemininin sağlamlaştırılması gerektiğini gösteriyor.
Avrupa genelinde benzer girişimler mevcut. Örneğin, Avrupa Birliği'nin Dijital Hizmetler Yasası (DSA) ile çocukların online güvenliğine yönelik geniş kapsamlı kurallar getiriliyor. Ancak üye ülkelerin ulusal düzenlemeleri ile AB mevzuatı arasındaki uyum önemli bir tartışma konusu. Bu karar, diğer ülkeler için de emsal teşkil edebilir ve çocukların sosyal medya kullanımına yönelik daha dengeli politikaların geliştirilmesine yol açabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de çocukların sosyal medya kullanımına yönelik benzer tartışmalar yaşanıyor. 2023 yılında TBMM'ye sunulan yasa tasarısı, 16 yaş altına sosyal medya yasağı getirmeyi hedeflemişti. Fransa'daki bu karar, söz konusu tasarının hazırlık aşamasındaki aktörler için önemli bir referans noktası olabilir. Anayasa Mahkemesi'nin ifade özgürlüğü konusundaki hassasiyeti göz önüne alındığında, Türkiye'deki düzenlemenin de benzer bir hukuki denetimden geçmesi muhtemeldir. Ayrıca, karar, dijital düzenlemelerde uluslararası standartların ve orantılılık ilkesinin dikkate alınması gerektiğini ortaya koyuyor. Türkiye'nin bu alanda atacağı adımların Avrupa'daki gelişmelerle uyumlu olması, hem ulusal hem uluslararası hukuk açısından önem taşıyor.
