Flydubai'in 1073 sefer sayılı uçuşunda dört pilotun bulunması, havacılık çevrelerinde merak uyandırdı. Ancak bu durum, pilotların görev yapmadıkları uçuşlarda yer değiştirmek amacıyla kabinde seyahat etmeleri anlamına gelen rutin bir uygulamadır. Söz konusu uçuş, 19 Mart 2016'da Dubai'den Rusya'nın Rostov-na-Donu kentine gerçekleştirilmiş ve iniş sırasında düşerek 62 kişinin hayatını kaybetmesiyle sonuçlanmıştı. Kazada hayatını kaybedenler arasında dört pilot da bulunuyordu. Bu durum, uçuşta neden dört pilot olduğu sorusunu akıllara getirdi. Havayolu şirketleri, pilotların görev yerlerine ulaşması veya eğitim gibi nedenlerle bu tür uygulamalara sıklıkla başvurur. Pilotlar, kokpitte değil kabinde yolcu olarak seyahat eder ve uçuş ekibinin bir parçası sayılmazlar. Dolayısıyla, uçuşta dört pilot bulunması, uçuş güvenliğini etkileyen bir durum değildir; aksine, şirketlerin operasyonel verimliliği için kullandığı bir yöntemdir.
Pilotların Görev Dışı Uçuşları: Deadheading Nedir?
Havacılıkta "deadheading" olarak adlandırılan uygulama, pilotların ve kabin ekibinin görev yapmadıkları bir uçuşta, başka bir görev yerine ulaşmak için yolcu olarak seyahat etmesidir. Bu, genellikle bir pilotun bir sonraki uçuşuna yetişmesi, eğitim veya tatil sonrası görevine dönmesi gibi durumlarda ortaya çıkar. Örneğin, bir pilot Dubai'den başka bir şehre gitmek zorunda olabilir, ancak o güzergâhta doğrudan bir uçuş yoksa veya zamanlama uygun değilse, mevcut bir uçuşa yolcu olarak bindirilir. Bu sayede şirket, pilotun görev yerine ulaşmasını sağlarken, aynı zamanda uçuşta bulunması gereken minimum ekip sayısını da karşılamış olur. Deadheading, havayolu şirketleri için maliyet etkin bir çözümdür ve dünya genelinde yaygın olarak kullanılır. Flydubai gibi düşük maliyetli havayolları da bu uygulamayı sıklıkla tercih eder. Pilotlar, deadheading sırasında kabin ekibi tarafından yolcu olarak muamele görür ve uçuşun operasyonunda herhangi bir rol almazlar. Bu nedenle, uçuşta dört pilot bulunması, uçuşun güvenliği açısından bir sorun teşkil etmez; aksine, şirketin operasyonel ihtiyaçlarına cevap verir.
Flydubai 1073 sefer sayılı uçuş, 19 Mart 2016'da Dubai Uluslararası Havalimanı'ndan kalktıktan sonra Rostov-na-Donu Havalimanı'na iniş yaklaşması sırasında kötü hava koşulları nedeniyle düşmüştü. Uçakta 55 yolcu ve 7 mürettebat olmak üzere toplam 62 kişi bulunuyordu. Kazada tüm yolcular ve mürettebat hayatını kaybetti. Mürettebat arasında dört pilotun bulunması, kazanın ardından yapılan incelemelerde ortaya çıkmıştı. Bu pilotlardan ikisi uçuşun kokpit ekibinde yer alırken, diğer ikisi deadheading kapsamında kabinde seyahat ediyordu. Bu durum, havacılık otoriteleri tarafından normal karşılandı ve kaza raporlarında uçuş güvenliğini etkileyen bir faktör olarak gösterilmedi. Nitekim kaza raporu, olayın nedenini kötü hava koşulları ve pilotların iniş kararındaki hatalar olarak sıraladı. Dolayısıyla, dört pilotun varlığı, kazanın nedeniyle doğrudan ilişkili değildi.
Bölgesel ve Küresel Havacılık Bağlamı
Flydubai, Dubai merkezli bir düşük maliyetli havayolu şirketidir ve özellikle Orta Doğu, Asya ve Doğu Avrupa'da geniş bir uçuş ağına sahiptir. Şirket, filosunda bulunan Boeing 737 tipi uçaklarla sık sık uzun menzilli uçuşlar düzenler. Bu tür uçuşlarda, pilotların görev sürelerini aşmamak için yedek pilot bulundurma zorunluluğu vardır. Ancak deadheading, bu zorunluluğun dışında, tamamen operasyonel bir uygulamadır. Havayolu şirketleri, pilotlarını bir noktadan diğerine taşımak için deadheading'i kullanır. Bu, özellikle hızlı büyüyen ve geniş bir ağa sahip havayolları için kritiktir. Flydubai de bu yöntemi sıklıkla kullanır. Kazanın ardından, şirketin pilotlarına yönelik eğitim ve dinlenme süreleri konusunda herhangi bir usulsüzlük olup olmadığı araştırılmış, ancak bir bulguya rastlanmamıştır.
Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) ve Federal Havacılık İdaresi (FAA) gibi kurumlar, deadheading uygulamasını düzenleyen kurallar getirmiştir. Bu kurallar, pilotların dinlenme sürelerine ve uçuş saatlerine sınırlamalar getirir. Deadheading sırasında geçen süre, genellikle pilotun dinlenme süresinden sayılmaz; ancak bazı durumlarda bu süre görev süresine eklenebilir. Havayolu şirketleri, bu kurallara uygun hareket etmek zorundadır. Flydubai de bu kurallara tabidir. Kaza sonrası yapılan incelemelerde, şirketin deadheading prosedürlerinin yönetmeliklere uygun olduğu tespit edilmiştir. Bu da, dört pilotun varlığının bir ihmal veya hata olmadığını gösterir.
Öte yandan, havacılık kazalarında deadheading pilotların varlığı, bazen kamuoyunda yanlış anlaşılmalara yol açabilir. İnsanlar, uçuşta bu kadar pilot varken neden kazanın önlenemediğini sorgulayabilir. Ancak deadheading pilotları, uçuşun operasyonuna müdahale etmez ve kokpitte bulunmazlar. Onlar sadece yolcudur. Bu nedenle, uçuşun seyri üzerinde herhangi bir etkileri yoktur. Flydubai 1073 kazasında da durum böyleydi. Kokpitteki iki pilot, iniş kararını verirken diğer iki pilotun varlığından bağımsız hareket etti. Dolayısıyla, dört pilotun bulunması, kazanın nedenleri arasında gösterilmedi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Flydubai 1073 kazası, Türkiye'yi doğrudan ilgilendiren bir olay olmasa da, havacılık güvenliği ve uluslararası havayolu operasyonları açısından önemli dersler içeriyor. Türkiye, coğrafi konumu itibarıyla Orta Doğu, Asya ve Avrupa arasında yoğun uçuş trafiğine sahip bir ülkedir. Türk Hava Yolları ve diğer yerli havayolları da benzer deadheading uygulamalarını yapmaktadır. Bu tür olaylar, havacılık otoritelerinin denetim ve düzenlemelerinin önemini bir kez daha ortaya koymaktadır. Ayrıca, Rostov-na-Donu gibi Türkiye'ye yakın bir bölgede meydana gelen kaza, bölgesel havacılık güvenliği konusunda işbirliğinin gerekliliğini gösteriyor. Türkiye, uluslararası sivil havacılık kurallarına uyum konusunda hassasiyet göstermeli ve kendi havayollarının operasyonel standartlarını sürekli iyileştirmelidir. Bu bağlamda, Flydubai kazası, Türk havacılık sektörü için bir uyarı niteliği taşımaktadır.
