Filipinler, Çin’in Güney Çin Denizi’ndeki ihtilaflı Skarborough Sığlığı’nda (Filipinler’de Bajo de Masinloc) yüzer bir platform inşa ettiğini duyurarak, bu yapının kalıcı bir adaya dönüşmesine izin vermeyeceğini bildirdi. Filipinler Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkanı General Romeo Brawner Jr., yaptığı açıklamada, “Skarborough Sığlığı’nda herhangi bir yapı inşa edilmesine izin vermeyeceğiz. Gerekirse kuvvet kullanırız” dedi. Çin’in platformu, bölgedeki deniz güvenliği dengesini yeniden şekillendirebilecek potansiyeliyle uluslararası toplumda endişe yarattı.
Gelişmenin arka planı
Skarborough Sığlığı, Güney Çin Denizi’nin en hassas ihtilaflı bölgelerinden biri. Manila ve Pekin arasında uzun süredir egemenlik anlaşmazlığı bulunan bölge, aynı zamanda zengin balıkçılık sahalarına ve potansiyel enerji kaynaklarına ev sahipliği yapıyor. Çin, 2014 yılından bu yana bölgede deniz güvenliği operasyonlarını yoğunlaştırdı ve 2016’da Lahey’deki Daimi Tahkim Mahkemesi’nin Filipinler lehine verdiği karara rağmen iddialarından vazgeçmedi.
Yeni keşfedilen yüzer platform, Çin’in bölgedeki “adacık dikme” stratejisinin bir parçası olarak değerlendiriliyor. Çin’in yarı askeri sahil güvenlik birimleri, platformu Skarborough Sığlığı’na demirleyerek burada bir varlık göstermeye başladı. Filipinler Dışişleri Bakanlığı, olayı “ciddi bir provokasyon” olarak nitelendirirken, ABD Dışişleri Bakanlığı da Manila’ya tam desteğini belirtti.
Bölgesel ve küresel boyut
Güney Çin Denizi’ndeki bu yeni gerginlik, ABD’nin Filipinler ile savunma işbirliğini artırdığı bir döneme denk geliyor. Washington ve Manila arasındaki 2014 tarihli Savunma İşbirliği Anlaşması (EDCA) kapsamında ABD’nin Filipinler’deki askeri üsleri genişletilmiş durumda. Ayrıca Filipinler, Japonya, Avustralya ve Güney Kore ile de benzer anlaşmalar imzaladı.
Çin ise bölgedeki iddialarını “tarihsel haklar” ve “ulusal egemenlik” temelinde savunuyor. Pekin, diğer ülkelerin müdahalesine karşı olduğunu ve sorunların ikili görüşmelerle çözülmesi gerektiğini vurguluyor. Ancak Çin’in platform hamlesi, ASEAN ülkeleri arasında da tedirginlik yarattı. Vietnam ve Malezya, benzeri adacık inşalarına maruz kaldıkları için Filipinler’e destek veriyor.
Uluslararası hukuk açısından bakıldığında, Lahey kararı Çin’in iddialarını geçersiz kılsa da Pekin bu kararı tanımıyor. Tahkim sürecini “Çin’in egemenlik haklarını hiçe sayan bir girişim” olarak nitelendiren Çin, bölgedeki askeri varlığını artırmaya devam ediyor. Uzmanlar, Skarborough Sığlığı’ndaki bu adımın Çin’in “gri bölge” taktiklerinin bir örneği olduğunu belirtiyor: Askeri güç kullanmadan, sivil aktörlerle fiili kontrol sağlama.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Güney Çin Denizi’ndeki bu gerilim, doğrudan Türkiye’yi ilgilendirmese de küresel deniz ticareti ve enerji güvenliği açısından önemli yansımaları var. Bölge, dünya deniz ticaretinin üçte birine ev sahipliği yapıyor ve Türkiye’nin de enerji ithalatının önemli bir kısmı bu sulardan geçiyor. Çin’in buradaki agresif tutumu, Tayvan ve Doğu Çin Denizi’ndeki benzer iddialarla birleşince Asya-Pasifik’teki güç dengesini değiştirebilir. Türkiye, Hint-Pasifik stratejisinde ABD ve müttefikleriyle işbirliğini derinleştirirken, aynı zamanda Çin ile ticari ilişkilerini sürdürüyor. Bu nedenle Ankara, bölgedeki gelişmeleri dikkatle izlemek ve dengeli bir pozisyon almak durumunda.
