Filipinler, Ortadoğu’daki enerji krizinin etkisiyle elektrik fiyatlarının fırlaması sonucu çatı üstü güneş panellerine yönelik harcamalarda dünya lideri konumuna yükseldi. Ülkenin en büyük elektrik dağıtım şirketi Meralco, İran’daki savaşın başlamasından bu yana tarifelerini yüzde 10 oranında artırdı. Yüksek enerji maliyetlerinden kaçmak isteyen Filipinli haneler ve işletmeler, adeta bir güneş enerjisi patlaması yaşatıyor. Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre, Filipinler 2024 yılında güneş paneli ithalatına kişi başına en fazla harcama yapan ülke oldu.
Gelişmenin arka planı: Artan elektrik fiyatları ve enerji bağımsızlığı arayışı
Filipinler, uzun yıllardır dünyanın en yüksek elektrik fiyatlarına sahip ülkelerinden biri olarak biliniyor. Ülkenin elektrik üretiminde kömüre olan aşırı bağımlılığı ve dağıtım şirketlerinin tekelci yapısı fiyatları sürekli yukarı çekiyor. Ortadoğu’daki çatışmalar, özellikle İran’ın enerji ihracatını etkileyince, küresel petrol ve doğal gaz fiyatları rekor seviyelere ulaştı. Filipinler gibi enerji ithalatına bağımlı ülkeler bu durumdan en çok etkilenenler arasında yer aldı.
Meralco’nun yaptığı yüzde 10’luk zam, Manila ve çevresindeki milyonlarca aboneyi zor durumda bıraktı. Buna karşılık, Filipin yönetimi güneş enerjisi kurulumunu teşvik eden düzenlemeleri hızla devreye soktu. Çatı üstü güneş panelleri için net ölçüm (net metering) sistemi daha cazip hale getirilirken, ithalat vergileri düşürüldü. Sonuç olarak, 2023’e göre 2024’te güneş paneli kurulumları yüzde 200’ün üzerinde arttı.
Filipinler’de tipik bir evin aylık elektrik faturası 100-150 dolar arasında değişirken, güneş panelleri yatırımının geri dönüş süresi 3-4 yıla kadar indi. Bu durum, orta gelirli aileler için bile cazip hale geldi. Hükümet, 2030 yılına kadar yenilenebilir enerji payını yüzde 50’ye çıkarmayı hedefliyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Ortadoğu krizinin enerji piyasalarına etkisi
İran’daki savaş, küresel enerji tedarik zincirlerini altüst ederken, Asya’nın gelişmekte olan ekonomileri alternatif enerji kaynaklarına yöneliyor. Filipinler, Endonezya ve Vietnam gibi ülkelerde güneş enerjisi yatırımları hız kazandı. Uluslararası Enerji Ajansı’na göre, 2024 yılında Asya-Pasifik bölgesi, dünya güneş paneli kurulumlarının yüzde 70’ini gerçekleştirdi.
Ancak bu dönüşüm beraberinde yeni zorluklar getiriyor. Güneş panellerinin büyük kısmı Çin’den ithal edilirken, tedarik zinciri riskleri ve jeopolitik gerginlikler fiyat dalgalanmalarına neden olabiliyor. Öte yandan, Filipinler’in enerji depolama altyapısının yetersizliği, şebeke stabilitesi sorununu gündeme getiriyor.
Ortadoğu’daki krizin uzaması halinde, yenilenebilir enerjiye geçişin hızlanacağı öngörülüyor. Filipinler modeli, enerji ithalatçısı diğer gelişmekte olan ülkeler için bir örnek teşkil edebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Filipinler’deki bu gelişme, Türkiye gibi enerjide dışa bağımlı ülkeler için önemli dersler içeriyor. Türkiye, benzer şekilde yüksek elektrik fiyatları ve artan taleple karşı karşıya. Filipinler’in çatı güneş panellerine yönelik teşvik politikaları, Türkiye’nin yerli enerji üretimini artırma ve cari açığı azaltma hedefleriyle örtüşüyor. Türkiye’nin güneş potansiyeli Filipinler’den çok daha yüksek olmasına rağmen, kurulu güçte henüz istenen seviyeye ulaşılamadı. Bu örnek, Türkiye’deki bürokratik engellerin kaldırılması ve net ölçüm sisteminin daha cazip hale getirilmesi gerektiğini gösteriyor. Ayrıca, Ortadoğu krizlerinin enerji fiyatlarına etkisi Türkiye’yi de doğrudan etkiliyor; yenilenebilir enerji yatırımları bu riski azaltabilir.
