Filipinler Merkez Bankası (Bangko Sentral ng Pilipinas - BSP), elektronik ödeme hizmeti sağlayıcılarını, platformlarını kullanan şirketleri daha titiz bir şekilde denetlemeye çağırdı. Banka, yaptığı denetimlerde binlerce yasa dışı işletmenin bu platformlar üzerinden faaliyet gösterdiğini tespit etti. Yetkililer, dolandırıcılık mağdurlarını korumak için ödeme sağlayıcılarının üzerine düşen sorumluluğu yerine getirmediğini belirtiyor.
Gelişmenin Arka Planı
Bangko Sentral ng Pilipinas tarafından yapılan açıklamaya göre, son dönemde gerçekleştirilen denetimlerde elektronik ödeme platformları üzerinden faaliyet gösteren binlerce yasa dışı işletme ortaya çıkarıldı. Bu işletmelerin önemli bir kısmının kumarhane, yasa dışı bahis ve benzeri yüksek riskli alanlarda çalıştığı, bazılarının ise hiçbir yasal izni olmadan para transferi ve tahsilat hizmeti sunduğu belirlendi. Merkez Bankası, bu tür işletmelerin ödeme sistemlerine erişiminin engellenmesi gerektiğini vurguladı.
Filipinler'de e-ödeme sektörü son yıllarda hızlı bir büyüme gösterdi. Koronavirüs salgını sırasında temassız işlemlerin artmasıyla birlikte GCash, Maya ve benzeri platformlar milyonlarca kullanıcıya ulaştı. Ancak bu hızlı büyüme, beraberinde denetim zafiyetlerini de getirdi. Özellikle kayıt dışı işletmelerin bu platformlar üzerinden kolayca ödeme kabul etmesi, hem tüketici mağduriyetlerine hem de kara para aklama risklerine yol açtı.
BSP yetkilileri, ödeme hizmeti sağlayıcılarının "müşterini tanı" (KYC) ilkelerine sıkı sıkıya uyması gerektiğini hatırlattı. Banka, satıcıların kimlik doğrulaması, işletme kayıt belgelerinin kontrolü ve şüpheli işlemlerin bildirilmesi gibi konularda daha etkin bir denetim mekanizması kurmaları konusunda uyardı. Aksi takdirde idari para cezaları ve lisans iptalleri gibi yaptırımların gündeme gelebileceği ifade edildi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Filipinler'deki bu gelişme, Güneydoğu Asya'da dijital ödeme sistemlerinin denetimi konusunda artan endişelerin bir parçası. Singapur, Endonezya ve Malezya gibi ülkeler de benzer şekilde fintech platformlarındaki yasa dışı faaliyetlere karşı önlemlerini sıkılaştırıyor. Bölgede hızla büyüyen dijital ekonomi, beraberinde siber suç, dolandırıcılık ve kara para aklama gibi riskleri getiriyor.
Uluslararası kuruluşlar da bu konuda uyarılarda bulunuyor. Financial Action Task Force (FATF), özellikle gelişmekte olan ülkelerdeki ödeme sistemlerinin denetiminin güçlendirilmesi gerektiğini vurguluyor. Filipinler, geçmişte FATF'nin gri listesinde yer almış ve kara para aklama ile mücadele konusunda reformlar yapmıştı. Bu son adım, ülkenin uluslararası standartlara uyum çabalarının bir yansıması olarak görülüyor.
Uzmanlar, e-ödeme şirketlerinin denetimlerini artırmasının yalnızca yasa dışı işletmeleri engellemekle kalmayıp aynı zamanda kullanıcı güvenini de artıracağını belirtiyor. Ancak aşırı sıkı denetimlerin finansal kapsayıcılığı olumsuz etkileyebileceği ve küçük işletmelerin sisteme erişimini zorlaştırabileceği uyarısında bulunuyorlar. Dengeli bir yaklaşımın benimsenmesi gerektiği ifade ediliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Filipinler'deki bu gelişme, Türkiye'nin hızla büyüyen dijital ödeme ekosistemi için de ders niteliğinde. Türkiye'de de benzer şekilde e-para ve ödeme kuruluşları, kayıt dışı bahis ve yasa dışı kumar sitelerine aracılık ettikleri gerekçesiyle sık sık gündeme geliyor. BDDK ve MASAK, son yıllarda bu alanda denetimlerini artırmış olsa da, Filipinler örneği, satıcı denetiminin ne kadar kritik olduğunu gösteriyor. Türkiye'nin finansal teknoloji alanında güvenilirliğini koruması ve uluslararası yatırımcı çekmesi için benzer önlemleri hayata geçirmesi faydalı olacaktır.
