ABD Senatörü John Fetterman (Demokrat-Pensilvanya), New York Belediye Başkan adayı Zohran Mamdani’nin (Demokrat) İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’na yapacağı ziyaret sırasında tutuklanabileceği yönündeki sözlerine sert bir dille karşılık verdi. Fetterman, Pazar günü yaptığı açıklamada, Mamdani’ye “Otur yerine” diyerek, bu tür bir çıkışın sorumsuzca olduğunu ifade etti. Demokrat senatör, Mamdani’nin sözlerini “sert adam oyunu” olarak nitelendirirken, Netanyahu’nun uluslararası hukuk çerçevesinde dokunulmazlığa sahip olduğunu vurguladı. Tartışma, Netanyahu’nun New York’ta düzenlenecek BM toplantılarına katılacağı haftada alevlendi.
Gelişmenin Arka Planı
New York Belediye Başkan adayı Zohran Mamdani, geçtiğimiz günlerde yaptığı bir açıklamada, Netanyahu’nun ABD’ye gelmesi halinde Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin (UCM) İsrail Başbakanı hakkında çıkardığı tutuklama kararı doğrultusunda New York polisinin gerekli adımları atması gerektiğini söylemişti. Mamdani, “Netanyahu bir savaş suçlusudur ve New York’ta adaletle yüzleşmelidir” ifadelerini kullandı. Ancak Fetterman, bu yorumları hedef alarak, “Böyle bir şey söylemek kolay; ama gerçekler bunu desteklemiyor. Netanyahu, seçilmiş bir liderdir ve bu tür ciddi suçlamalar hukuki süreç gerektirir” dedi.
Fetterman’ın çıkışı, özellikle Demokrat Parti içinde İsrail politikasına dair derin bölünmeleri de gözler önüne seriyor. Partinin ilerici kanadı, İsrail’in Gazze’deki askeri operasyonlarını savaş suçu olarak nitelendirirken, merkezci ve muhafazakar Demokratlar İsrail’in güvenlik kaygılarını ön planda tutuyor. Fetterman, bu konuda daha önce de Netanyahu’yu destekleyen açıklamalar yapmış, Gazze’deki sivil kayıplara rağmen İsrail’in kendini savunma hakkını savunmuştu.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Netanyahu’nun BM Genel Kurulu’na katılımı, İsrail’in uluslararası alanda giderek yalnızlaştığı bir döneme denk geliyor. Geçtiğimiz aylarda UCM, Netanyahu hakkında savaş suçu ve insanlığa karşı suçlar gerekçesiyle tutuklama kararı çıkarmıştı. Karar, birçok Avrupa ülkesi tarafından desteklenirken, ABD yönetimi UCM’nin İsrail üzerinde yargı yetkisi olmadığı gerekçesiyle kararı tanımadığını açıklamıştı. Ancak Mamdani gibi yerel siyasetçilerin bu kararı uygulamaya kalkışması, ABD federal hukuku ile eyalet hukuku arasında bir çatışma potansiyeli yaratıyor.
Küresel ölçekte, Netanyahu’nun ABD ziyareti, İsrail-Hamas savaşı sonrası diplomatik çabaların yeniden canlandırılması açısından kritik. BM’de yapılacak temaslarda, esir takası ve ateşkes görüşmelerinin masaya yatırılması bekleniyor. Ancak Fetterman-Mamdani tartışması, İsrail karşıtı protestoların ABD’de giderek daha fazla siyasi arenaya taşındığını gösteriyor. New York, büyük bir Yahudi nüfusuna ev sahipliği yapmasının yanı sıra, Filistin yanlısı aktivizmin de merkezlerinden biri. Bu durum, şehrin belediye başkanlığı seçimlerinde İsrail politikasının kilit bir mesele haline gelmesine neden oluyor.
Bu arada Beyaz Saray, Netanyahu’nun ziyareti öncesinde iki ülke arasındaki ittifakı vurgulayan açıklamalar yaparken, Dışişleri Bakanı Antony Blinken da İsrail’in güvenlik ihtiyaçlarının karşılanması gerektiğini yineledi. Ancak Biden yönetimi, Netanyahu’nun savaş sonrası planları konusunda endişeli; özellikle Batı Şeria’daki yerleşim faaliyetlerinin genişlemesi ABD ile İsrail arasında gerginlik yaratıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye’nin İsrail ile son dönemde normalleşme adımları atarken karşılaştığı hassas dengeyi hatırlatıyor. Ankara, bir yandan Filistin davasına verdiği desteği sürdürürken, diğer yandan enerji ve ticaret alanında İsrail ile iş birliğini artırma çabasında. Fetterman ve Mamdani arasındaki bu tartışma, ABD’de İsrail karşıtı söylemin siyaset kurumunda ne kadar ileri gidebileceğini göstermesi açısından önemli. Türkiye’nin dış politikası, bu tür gelişmeleri yakından izleyerek, hem Filistin yanlısı kamuoyunu tatmin edecek hem de İsrail ile pragmatik ilişkilerini koruyacak bir yol bulmak zorunda. Ayrıca, UCM’nin Netanyahu hakkındaki kararının uluslararası hukukta yaratacağı emsal, ileride benzer durumlarla karşılaşabilecek Türkiye için de dikkate alınması gereken bir faktör.
