Fas'ın güçlü sivil toplum hareketlerinden Gen Z protestocularının sesi olarak bilinen rapçi Mehdi El Youbi, Kazablanka'da gözaltına alındı. 26 yaşındaki müzisyen, sosyal medyada yayınladığı bir videoda polis şiddetini eleştirdiği gerekçesiyle 17 Mart sabahı evine düzenlenen baskınla yakalandı. Avukatı Abdessamad Bouchta'a göre El Youbi, 'kamu düzenini bozma' ve 'yetkili makamlara hakaret' suçlamalarıyla karşı karşıya. Aktivistler, bu tutuklamanın Fas'ta ifade özgürlüğüne yönelik artan baskının yeni bir örneği olduğunu söylüyor. Gençler arasında popüler olan rapçi, özellikle 2023'teki 'Hirak' benzeri protestoların ardından hükümeti sert sözlerle eleştiren isimler arasında yer alıyordu.
Gözaltı süreci ve yargılamanın arka planı
Mehdi El Youbi, 2021'de çıkardığı ilk albümü 'Skazmat' ile dikkat çekmişti. Şarkı sözlerinde yolsuzluk, işsizlik ve polis şiddeti gibi hassas konuları işliyordu. Geçen yıl eylül ayında yayınladığı 'Ghadi' (Gidiyor) parçası, sosyal medyada milyonlarca kez izlenmişti. Fas İnsan Hakları Derneği (FİHD) Başkanı Ahmed Elmoussaoui, 'Yetkililer, özellikle Gen Z arasında popüler olan sesleri hedef alıyor. El Youbi'nin tutuklanması, sadece bir sanatçının değil, tüm bir neslin susturulma girişimidir' dedi. Yerel basında çıkan haberlere göre, El Youbi'nin avukatı, müvekkilinin gözaltına alınmadan önce ölüm tehditleri aldığını belirtti. Fas Kraliyet Emniyet Müdürlüğü ise konuya ilişkin henüz resmi bir açıklama yapmadı.
El Youbi'nin gözaltısı, Fas'ta 2024 başından bu yana artan muhalif baskısının bir halkası olarak değerlendiriliyor. Geçtiğimiz ay gazeteci Omar Radi'nin casusluk suçlamasıyla yargılanması ve aktivist Mahjoub El Hiba'nın komünist örgüt kurma suçlamasıyla tutuklanması, uluslararası insan hakları örgütlerinin tepkisini çekmişti. İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW), Fas'ı 'ifade özgürlüğü alanında geriye giden ülkeler' arasında sınıflandırıyor. Kral 6. Muhammed'in 2011 Arap Baharı sonrası başlattığı reform sürecinin son yıllarda tıkanması, genç nüfusun işsizlik ve yoksullukla boğuşması, toplumsal gerilimi artırıyor.
Fas'taki Gen Z Hareketi ve Bölgesel Yansımaları
El Youbi'nin temsil ettiği Gen Z protesto hareketi, özellikle 2023 yılında Rif bölgesinde başlayan [Hirak] (Fas Arapçasıyla 'hareket') isyanının uzantısı olarak görülüyor. 2016-2017'de Rif'te başlayan ve polis şiddetiyle sonuçlanan protestolar, gençler arasında hükümete karşı derin bir güvensizlik yaratmıştı. Rap müzik, bu gençlerin duygularını ifade etme aracı haline geldi. Faslı bir diğer ünlü rapçi Gnawi, geçen yıl 'Krala saygı duymuyorsunuz' gerekçesiyle konserinin iptal edilmesiyle gündeme gelmişti. Bölgede Cezayir, Tunus gibi ülkelerde de benzer şekilde muhalif rapçilerin hedef alındığı biliniyor. Uzmanlar, Kuzey Afrika'da genç nüfusun artan öfkesinin, otoriter yönetimlerin sanatı bir tehdit olarak görmesine yol açtığını belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Fas'taki bu gelişme, Türkiye'yi doğrudan etkilemese de gençlik hareketleri ve ifade özgürlüğü konusundaki bölgesel eğilimler açısından önemli. Türkiye, Kuzey Afrika'da özellikle Müslüman Kardeşler eksenli siyasi gruplarla ilişkilerini çeşitlendirirken, Fas'ın otoriter yönetimiyle dengeli bir ilişki sürdürüyor. Türkiye'de de benzer şekilde muhalif sanatçıların yargılanması zaman zaman gündeme gelirken, Fas'taki baskının meşruiyeti sorgulanabilir. Ayrıca, Türkiye'nin Afrika açılımı kapsamında insan hakları ihlalleri nedeniyle itibar kaybı yaşayan Fas gibi ülkelerle işbirliği, Ankara'nın 'insan hakları' söylemini zedeleyebilir. Kısacası, bu olay Türkiye'nin bölgedeki yumuşak güç stratejilerini gözden geçirmesine neden olabilir.
