Fas'ta yaklaşan seçimler, genç nüfusun artan hayal kırıklığı ve göç krizi gölgesinde gerçekleşecek. Yüksek işsizlik ve yetersiz kamu hizmetleri, Ceuta'daki sınır krizini ve Z kuşağı protestolarını tetiklerken, hüsrana uğrayan gençlerin sandıktan uzak durması bekleniyor. Bu durum, ülkenin siyasi geleceği ve istikrarı açısından kritik bir sınav olarak görülüyor.
Gençlik Hayal Kırıklığının Arka Planı
Fas, son yıllarda ekonomik büyüme gösterse de, bu büyümenin meyveleri geniş halk kitlelerine ulaşmıyor. Özellikle gençler arasında işsizlik oranı %30'un üzerinde seyrediyor. Üniversite mezunları bile iş bulmakta zorlanıyor, vasıfsız gençler ise kayıt dışı sektörde düşük ücretlerle çalışmak zorunda kalıyor. Kamu hizmetlerindeki yetersizlikler – eğitim, sağlık ve altyapı alanlarındaki eksiklikler – gençlerin devlete olan güvenini sarsmış durumda.
Bu hayal kırıklığı, Mayıs 2021'de Ceuta'da yaşanan göç krizinde doruk noktasına ulaştı. İspanya'nın Fas sınırındaki Ceuta bölgesine binlerce genç akın etti. Fas hükümetinin sınır kontrolünü gevşetmesiyle patlak veren kriz, gençlerin umutsuzluğunun ve Avrupa'ya kaçma arzusunun somut bir göstergesiydi. Olaylar sırasında en az 8 bin kişi Ceuta'ya geçti; çoğu gençti ve daha iyi bir yaşam umuduyla yola çıkmıştı.
Öte yandan, 2021 sonbaharında Fas'ın çeşitli şehirlerinde Z kuşağının öncülük ettiği protestolar patlak verdi. Gençler, işsizlik, yolsuzluk ve kötü kamu hizmetlerini protesto etti. Bu gösteriler, hükümetin gençlik sorunlarına yeterince eğilmediğini gösterdi. Protestoların ardından hükümet bazı vaatlerde bulunsa da, somut adımlar sınırlı kaldı.
Seçimler ve Göçün Gölgesi
Fas, 8 Eylül 2021'de genel seçimlere gitti. Ancak seçim öncesi atmosfer, gençlerin siyasetten uzaklaştığını gösteriyordu. Kayıtlı seçmenlerin önemli bir kısmını gençler oluştursa da, sandığa gitme konusundaki isteksizlik dikkat çekiciydi. Gençler, mevcut siyasi partilerin kendilerini temsil etmediğini düşünüyor. Birçoğu, oy vermenin bir şey değiştirmeyeceğine inanıyor.
Seçim sonuçları, iktidardaki Adalet ve Kalkınma Partisi'nin (PJD) ağır yenilgisiyle sonuçlandı. Ancak bu değişim, gençlerin sorunlarına çözüm getirmedi. Yeni hükümet de benzer ekonomik politikalar izlemeye devam etti. Göç meselesi ise Fas'ın AB ile ilişkilerinde kullandığı bir koz olmayı sürdürdü. Fas, düzensiz göçü kontrol altına alarak Avrupa'dan mali yardım ve siyasi destek sağlamaya çalışıyor.
Göç, sadece bir dış politika aracı değil, aynı zamanda gençler için bir kaçış yolu. İspanya'ya veya diğer Avrupa ülkelerine gitmek isteyen gençler için yasadışı yollar bile göze alınabiliyor. Bu durum, Fas'ın genç nüfusunu kaybetme riskiyle karşı karşıya bırakıyor. Beyin göçü, ülkenin kalkınması için ciddi bir tehdit oluşturuyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Fas'daki gençlik hayal kırıklığı ve göç eğilimi, sadece ülke içi bir sorun değil. Akdeniz havzasındaki istikrarı da etkiliyor. İspanya ve diğer AB ülkeleri, Fas'dan gelen düzensiz göçü kontrol altına almak için Fas ile işbirliği yapmak zorunda. Ancak bu işbirliği, insan hakları ihlalleri ve göçmenlerin kötü muamelesi gibi sorunları da beraberinde getiriyor.
Kuzey Afrika'daki genç işsizliği, bölgesel bir sorun. Tunus, Cezayir ve Libya'da da benzer dinamikler gözlemleniyor. Gençlerin ekonomik ve sosyal beklentilerinin karşılanmaması, radikalleşme ve düzensiz göç gibi riskleri artırıyor. Fas, bu ülkeler arasında nispeten istikrarlı bir ülke olarak görülse de, genç nüfusunun potansiyelini kullanamaması uzun vadeli bir tehdit.
Uluslararası toplum, Fas'ın gençlik sorunlarına daha fazla ilgi göstermeli. AB, göçü kontrol altına almak için Fas'a yaptığı yardımların yanı sıra, gençlerin istihdam edilebilirliğini artıracak projelere de destek vermeli. Aksi halde, göç dalgaları ve istikrarsızlık devam edecek.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Fas'daki gençlik hayal kırıklığı ve göç eğilimi, Türkiye'yi doğrudan etkileyen bir gelişme olmasa da, Akdeniz havzasındaki istikrar açısından önem taşıyor. Türkiye, Fas ile ekonomik ve siyasi ilişkilerini güçlendirerek bölgesel istikrara katkı sağlayabilir. Ayrıca, genç işsizliği ve göç konusundaki deneyimlerini paylaşarak Fas'a destek olabilir. Türkiye'nin kendi genç nüfusu da benzer sorunlarla karşı karşıya; bu nedenle Fas'daki durum, Türkiye için bir uyarı niteliğinde. İki ülke arasında işbirliği, gençlik politikaları ve göç yönetimi alanlarında geliştirilebilir.
