Fas'ın Mayıs 2021'de Sebte'ye (Ceuta) yönelik göçmen akınını kontrol etmeyi bırakması, İspanya ile Fas arasındaki ilişkilerde ciddi bir krize yol açtı. İspanya'nın Kuzey Afrika'daki özerk şehri Sebte'ye birkaç gün içinde yaklaşık 8 bin kişinin geçmesi, Madrid'in bölgedeki jeopolitik konumunun ne kadar kırılgan olduğunu ortaya koydu. Bu olay, yalnızca bir göç krizi değil, aynı zamanda Fas'ın İspanya'ya verdiği açık bir mesajdı: İspanya'nın Batı Sahra konusundaki tutumu, Fas'ın stratejik işbirliği için bir ön koşuldur.
Gelişmenin Arka Planı: Batı Sahra Gerilimi ve Göç Krizi
Krizin kökeninde, İspanya'nın Batı Sahra konusundaki tarafsız tutumu yatıyor. Fas, İspanya'nın, Polisario Cephesi lideri İbrahim Ghali'nin Nisan 2021'de Kovid-19 tedavisi için İspanya'ya gizlice getirilmesine izin vermesini bir ihanet olarak değerlendirmişti. Bu olayın ardından Fas, İspanya ile arasındaki tansiyonu artırmak için göçmen akınını kullandı. Fas güvenlik güçlerinin sınır kontrolünü gevşetmesiyle birlikte, yüzlerce göçmenin deniz yoluyla veya çitleri aşarak Sebte'ye girmesi, İspanya için büyük bir insani ve siyasi kriz yarattı.
İspanya hükümeti, bu durumu "planlı bir eylem" olarak nitelendirdi ve Fas'ı göçmenleri siyasi baskı aracı olarak kullanmakla suçladı. Öte yandan Fas, göçmenlerin İspanya'ya geçişinin "doğal" olduğunu ve sınır güvenliğinin İspanya'nın sorumluluğunda olduğunu savundu. Bu olay, iki ülke arasındaki diplomatik ilişkilerin en düşük seviyeye inmesine neden oldu.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Akdeniz'de Jeopolitik Denge
Ceuta ve Melilla, Avrupa Birliği'nin Afrika'daki tek kara sınırını oluşturuyor. Bu nedenle, göç akını sadece İspanya'yı değil, tüm Avrupa Birliği'ni ilgilendiriyor. Avrupa Birliği, İspanya'ya destek mesajları gönderirken, Fas'ın bu tür baskı taktiklerinin Avrupa'nın göç politikalarını zayıflatabileceği endişesi dile getirildi. AB, Fas ile olan ortaklık ilişkilerini gözden geçirme sinyali verdi ancak somut bir yaptırım uygulamadı.
Bu kriz, Akdeniz'deki jeopolitik dengeleri de etkiledi. Fas'ın, Cezayir ile olan rekabetinde Batı'nın desteğini almak için göçmenleri koz olarak kullanması, bölgedeki istikrarı tehdit ediyor. Ayrıca, İspanya'nın bu kriz karşısındaki zayıf duruşu, Cezayir ve Tunus gibi diğer Kuzey Afrika ülkelerine de benzer baskı yöntemlerinin işe yarayabileceği mesajını veriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, benzer göçmen baskılarıyla karşı karşıya kalan bir ülke olarak bu krizi yakından izlemiştir. 2015'teki mülteci anlaşması kapsamında AB ile yürüttüğü iş birliği, göçmen hareketlerinin Avrupa ile ilişkilerde bir pazarlık aracı olarak kullanılabileceğini göstermiştir. Fas'ın izlediği bu yöntem, Türkiye'nin AB ile ilişkilerinde elini güçlendirebilecek bir örnek teşkil ediyor. Ancak asıl önemli husus, İspanya ve AB'nin bu krizde gösterdiği tepkinin, Türkiye'nin de içinde bulunduğu göçmen anlaşmalarının geleceği üzerinde belirleyici olabileceğidir. Eğer AB, Fas'a karşı sert bir tutum sergiler ve göçmen anlaşmasını gözden geçirirse, bu durum Türkiye'yi de doğrudan etkileyebilir. Öte yandan Türkiye, Akdeniz'deki enerji kaynakları ve güvenlik konularında İspanya ile iş birliği yapmaktadır; bu nedenle iki ülke arasındaki gerginlik, Türkiye'nin bölgedeki çıkarlarını dolaylı olarak etkileyebilir.
