Fas ve Cezayir arasındaki tarihsel rekabet, Avrupa Birliği ülkelerinin Kuzey Afrika politikalarını yeniden tanımlamalarına yol açıyor. Rabat ve Cezayir arasındaki nüfuz mücadelesi, kıtanın güney komşularıyla ilişkilerinde bir kutuplaşmaya neden olurken, Avrupalı liderler artık bu iki ülkeden biriyle yakınlaşmanın diğeriyle ilişkilerde bedeli olduğunun farkına varıyor. Özellikle Batı Sahra sorunu, enerji hatları ve göç yönetimi gibi konularda tırmanan gerilim, Avrupa'nın bölgeye yönelik stratejisini zorluyor.
Gelişmenin Arka Planı: Batı Sahra ve Bölgesel Liderlik Mücadelesi
Fas ve Cezayir arasındaki gerginlik, 2020'lerin başında ABD'nin Fas'ın Batı Sahra üzerindeki egemenliğini tanımasıyla yeni bir boyut kazandı. Cezayir, Polisario Cephesi'ni desteklerken, Fas bu bölgeyi kendi toprağı olarak görüyor. Avrupa ülkeleri ise bu konuda bölünmüş durumda: İspanya ve Almanya gibi ülkeler daha dengeli bir yaklaşım benimserken, Fransa Fas'a daha yakın duruyor. Ancak son dönemde Cezayir'in güçlü enerji ihracatı ve artan askeri harcamaları, Avrupa'nın enerji güvenliği hesaplarını değiştiriyor. Özellikle Rusya-Ukrayna savaşı sonrası Avrupa'nın alternatif gaz kaynakları arayışı, Cezayir'i önemli bir ortak haline getirdi. Buna karşılık Fas, yenilenebilir enerji ve yeşil hidrojen projeleriyle Avrupa'nın ilgisini çekiyor. İki ülke arasındaki rekabet, sadece diplomatik değil, aynı zamanda ekonomik ve güvenlik boyutlarını da içeriyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Avrupa'nın İkilemi
Avrupa Birliği, Fas ve Cezayir arasında denge kurmakta zorlanıyor. Bir yandan Fas, Akdeniz'de istikrarlı bir ortak olarak görülürken, diğer yandan Cezayir, özellikle enerji alanında kritik bir tedarikçi konumunda. 2022'de Cezayir, İtalya'ya doğal gaz ihracatını artırarak Rus gazının yerini almaya başladı. Bu durum, İtalya gibi ülkelerin Cezayir'le ilişkilerini derinleştirmesine neden oldu. Ancak Fas, Batı Afrika ve Sahra altı bölgesine açılan bir kapı olarak önemini koruyor. Ayrıca Fas'ın İsrail'le normalleşme adımları ve Batılı ülkelerle güçlü askeri işbirliği, Cezayir'i rahatsız ediyor. Bölgesel düzeyde, bu rekabet Mağrip Birliği'nin işlevsiz kalmasına ve Kuzey Afrika'da işbirliğinin önünde engel oluşturmasına yol açıyor. Küresel güçler de bu rekabetten faydalanmaya çalışıyor: Rusya, Cezayir'e silah satarken, Çin her iki ülkeyle de ekonomik bağlarını güçlendiriyor. ABD ise Fas'ı stratejik ortak olarak görse de, Cezayir'le de diyalog kanallarını açık tutuyor. Avrupa'nın bu iki ülke arasında seçim yapmak zorunda kalması, bölgesel istikrarı ve enerji güvenliğini etkileyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Fas-Cezayir rekabeti, Türkiye'nin Kuzey Afrika politikasını doğrudan etkiliyor. Türkiye, Libya ve Doğu Akdeniz'deki çıkarları nedeniyle Cezayir'le yakın ilişkiler kurarken, Fas'la da ekonomik ve diplomatik bağlarını sürdürüyor. Ancak bu iki ülke arasındaki kutuplaşma, Türkiye'yi denge politikası izlemeye zorluyor. Özellikle Cezayir'le savunma sanayii işbirliği ve enerji anlaşmaları, Türkiye için kritik önem taşıyor. Diğer yandan Fas'la ticaret hacminin artması ve Fas'ın Afrika'ya açılım stratejisi, Türk şirketleri için fırsatlar sunuyor. Türkiye, her iki ülkeyle de ilişkilerini bozmadan, bölgesel istikrarın korunmasına katkıda bulunmayı hedefliyor. Ayrıca bu rekabet, Türkiye'nin Kuzey Afrika'daki nüfuzunu artırma çabalarında bir denge unsuru olarak kullanılabilir.
