ABD Federal Havacılık İdaresi (FAA), ülke genelinde sık yaşanan uçuş gecikmelerini azaltmak amacıyla yapay zekâ (YZ) destekli bir aracı kullanmaya başladı. İlk olarak New York bölgesindeki havalimanlarında devreye alınan sistem, hava trafik akışını optimize ederek yoğunluk ve gecikmeleri önlemeyi hedefliyor. FAA yetkilileri, aracın önümüzdeki aylarda diğer kritik hava sahalarına da yaygınlaştırılacağını belirtti. Uygulama, özellikle yaz aylarında artan seyahat talebi ve personel sıkıntısı nedeniyle sıkça gündeme gelen havalimanı kaosuna çözüm arayışının bir parçası.
Yapay Zekâ Destekli Sistem Nasıl Çalışıyor?
FAA tarafından geliştirilen ve “Airspace Modernization” programı kapsamında finanse edilen araç, gerçek zamanlı hava trafik verilerini, hava durumu tahminlerini ve uçuş planlarını analiz ederek en verimli rotaları ve kalkış-iniş sıralamalarını öneriyor. Sistem, özellikle New York TRACON (Terminal Radar Approach Control) sahasında, LaGuardia, John F. Kennedy ve Newark Liberty havalimanları arasındaki trafik akışını koordine ediyor. Yapay zekâ, geçmiş verilerden öğrenerek tıkanıklık yaratan faktörleri önceden tespit edebiliyor ve hava trafik kontrolörlerine alternatif senaryolar sunuyor.
FAA sözcüsü, “Bu araç, kontrolörlerin iş yükünü azaltırken aynı zamanda güvenliği artırıyor. Amacımız, yolcuların daha az gecikme yaşaması ve havayollarının yakıt maliyetlerini düşürmesi.” dedi. Sistemin ilk sonuçlarına göre, test bölgesinde gecikme sürelerinde %10 ila %15 arasında iyileşme sağlandığı iddia ediliyor. Ancak bağımsız havacılık uzmanları, bu rakamların henüz doğrulanmadığını ve uzun vadeli etkilerin izlenmesi gerektiğini vurguluyor.
Havacılık Sektöründe Dijital Dönüşüm ve Zorluklar
FAA’nın bu adımı, küresel havacılık otoritelerinin dijitalleşme yarışında önemli bir hamle olarak değerlendiriliyor. Avrupa’da Eurocontrol, benzer yapay zekâ projelerini 2022’den bu yana test ediyor. Çin ve Japonya da hava trafik yönetiminde otomasyonu artırma çalışmaları yürütüyor. Ancak yapay zekânın havacılık gibi güvenlik kritik bir alanda kullanımı, beraberinde endişeleri de getiriyor. Uzmanlar, algoritmaların öngörülemeyen durumlarda (ani hava değişimleri, iletişim kesintileri) nasıl tepki vereceğinin net olmadığını belirtiyor. Ayrıca, sistemin siber saldırılara karşı korunması ve veri gizliliği konuları da tartışılıyor.
FAA, yapay zekâ aracının insan kontrolörlerin yerini almayacağını, yalnızca karar destek mekanizması olarak kullanılacağını açıkladı. Önümüzdeki dönemde, sistemin diğer ülkelerle uyumlu hale getirilmesi için ICAO (Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü) nezdinde çalışmalar yapılması bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
FAA’nın yapay zekâ hamlesi, Türkiye’nin sivil havacılık altyapısı ve hava sahası yönetimi için de ders niteliğinde. İstanbul Havalimanı gibi mega merkezlerde artan trafik, benzer dijital çözümleri gerekli kılıyor. Devlet Hava Meydanları İşletmesi (DHMİ), son yıllarda hava trafik yönetiminde otomasyon yatırımları yapsa da yapay zekâ entegrasyonu henüz başlangıç aşamasında. ABD’nin bu adımı, Türkiye’nin de havacılıkta rekabetçiliğini koruması için YZ destekli sistemlere yatırım yapması gerektiğini gösteriyor. Ayrıca, Türk Hava Yolları’nın ABD’ye gerçekleştirdiği uçuşlarda yaşanabilecek gecikmelerin azalması, iki ülke arası ticaret ve turizm için olumlu bir gelişme olabilir. Ancak siber güvenlik ve veri paylaşımı konularında dikkatli olunması şart.
