ABD Savunma Bakanlığı'nın en pahalı silah sistemi olan F-35 programı, 23 Haziran 2026'da ABD Senatosu Silahlı Hizmetler Komitesi'nin Kara ve Hava Alt Komitesi'nde mercek altına alındı. ABD Deniz Piyade Kolordusu Korgenerali ve F-35 Program Yöneticisi Gregory Masiello'nun sunduğu ifadeler, programın mevcut durumu ve karşılaşılan zorluklara ışık tuttu. 24 Mart 2026'da başlayan oturumlar, beşinci nesil savaş uçağının operasyonel etkinliği, maliyet aşımları ve teknik sorunlarını masaya yatırdı. Masiello'nun açıklamaları, F-35'in dünya genelindeki müttefikler için vazgeçilmez bir platform olmaya devam edeceğini ancak önümüzdeki yıllarda önemli yatırımlara ihtiyaç duyulacağını ortaya koydu.
Programın Geldiği Nokta ve Maliyet Gerçeği
F-35 programı, 2006 yılında başlatılan ve üç farklı varyantı (F-35A, F-35B, F-35C) bulunan bir proje. Toplamda 13 ülkenin ortaklığıyla yürütülen program, bugüne kadar 400 milyar dolardan fazla harcama yapıldı. Masiello, ifadesinde programın operasyonel hazırlık oranlarının artırılması gerektiğini belirtti. 2025 verilerine göre, F-35 filosunun sadece yüzde 65'i göreve hazır durumda. Bu oran, hedeflenen yüzde 80'in oldukça altında. Masiello, parça tedarik zincirindeki aksaklıklar ve motor bakım süreçlerindeki gecikmelerin bu düşük hazırlık oranında etkili olduğunu söyledi. Ayrıca, uçağın bilgi işlem ve yazılım güncelleme sistemlerinde de gecikmeler yaşanıyor. Özellikle Block 4 konfigürasyonunun 2027 yılına kadar tam olarak devreye alınamayacağı ifade edildi.
Küresel Savunma Dengeleri ve F-35'in Rolü
F-35, sadece ABD için değil, aynı zamanda NATO müttefikleri ve diğer ortak ülkeler için de stratejik bir öneme sahip. İngiltere, İtalya, Hollanda, Norveç, Danimarka, Avustralya, Japonya, Güney Kore ve İsrail gibi ülkeler envanterlerine F-35 eklemiş durumda. Programın ihracat potansiyeli de yüksek; ancak Masiello, yeni alımların artan birim maliyetleri nedeniyle sınırlı kalabileceğini belirtti. 2026 itibarıyla bir F-35A'nın birim maliyeti 90 milyon dolar civarında. Bununla birlikte, Çin ve Rusya'nın beşinci nesil savaş uçağı geliştirme çabaları, F-35'in teknolojik üstünlüğünü korumak için sürekli güncelleme gerektiriyor. Masiello, hipersonik silah tehditlerine karşı F-35'in gelişmiş elektronik harp ve sensör yeteneklerinin kritik olduğunu vurguladı.
Öte yandan, F-35'in bakım ve işletme maliyetleri de tartışma konusu. Saat başına uçuş maliyeti 40 bin doları bulan uçağın, operasyonel ömrü boyunca toplam maliyetinin 1,5 trilyon dolara ulaşması bekleniyor. Masiello, maliyet düşürücü önlemler alındığını ancak bunun zaman alacağını söyledi. Ayrıca, F-35'in simülatör tabanlı eğitim programlarının yaygınlaştırılmasının bakım maliyetlerini azaltacağı ifade edildi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, 2019'da S-400 hava savunma sisteminin alımı nedeniyle F-35 programından çıkarılmıştı. Ancak bu gelişme, Türkiye'nin beşinci nesil savaş uçağı ihtiyacını ortadan kaldırmadı. Türkiye, kendi yerli savaş uçağı KAAN'ı geliştirme sürecinde. F-35 programındaki aksaklıklar ve maliyet artışları, Türkiye'nin yerli projeye olan güvenini pekiştirebilir. Ayrıca, Türkiye'nin NATO müttefiki olarak hava savunma sistemlerindeki boşluğu, alternatif çözümlerle doldurma arayışını hızlandırabilir. F-35'in yazılım ve sensör yetenekleri, bölgesel tehditlere karşı kritik olsa da, Türkiye'nin bu teknolojilere erişimi olmadan kendi kapasitesini inşa etmesi, uzun vadede stratejik bağımsızlığını artırabilir.
