İngiltere ve Galler'de hükümet, birlikte yaşayan ancak evli olmayan çiftlere ayrılık durumunda daha fazla yasal koruma sağlamayı öngören yeni bir yasa teklifi üzerinde çalışıyor. Hâlihazırda evli olmayan çiftler, maddi ve hukuki açıdan evli çiftlere kıyasla çok daha az güvenceye sahip. Özellikle uzun süreli birlikteliklerin sona ermesi halinde, ortak mülk, emeklilik fonları ve nafaka konularında ciddi mağduriyetler yaşanabiliyor. Yeni düzenleme, 'birlikte yaşama' (cohabitation) kavramına yasal bir çerçeve getirerek, çiftlerin ayrılık anında daha adil bir paylaşım yapabilmesini hedefliyor. Bu durum, Birleşik Krallık'ta her yıl on binlerce çifti ilgilendiren bir sorunun çözümüne ışık tutuyor.
Gelişmenin Arka Planı ve Mevcut Durum
Birleşik Krallık'ta birlikte yaşayan evli olmayan çiftlerin sayısı hızla artıyor. 2023 verilerine göre İngiltere ve Galler'de yaklaşık 3,6 milyon çift evlenmeden birlikte yaşıyor. Ancak mevcut yasal düzenlemeler, bu çiftleri 'yasal boşluk' içinde bırakıyor. Ayrılık halinde mülk paylaşımı, çocukların velayeti ve nafaka gibi konularda evli çiftler için geçerli olan yasalar uygulanmıyor. Bunun yerine, çiftlerin aralarında yaptıkları gayriresmî anlaşmalara veya mahkeme kararlarına başvuruluyor. Bu da sık sık haksızlıklara ve uzun süren davalara yol açıyor. İngiltere Kadın ve Eşitlik Bakanlığı'nın hazırladığı rapor, özellikle kadınların bu durumdan daha fazla etkilendiğini ortaya koyuyor. Çünkü birçok kadın, çocuk bakımı veya diğer nedenlerle kariyerini yarıda bırakarak maddi olarak eşine bağımlı hale gelebiliyor. Yeni yasa teklifi, bu dengesizliği gidermeyi amaçlıyor.
Küresel Boyut: Avrupa’da Birlikte Yaşama Düzenlemeleri
Birleşik Krallık'ın bu adımı, Avrupa'da yalnız değil. Fransa, İsveç, Hollanda ve Belçika gibi birçok Avrupa ülkesi, evli olmayan çiftlere belirli yasal haklar tanıyan düzenlemelere sahip. Örneğin Fransa'da 'PACS' (sivil birliktelik sözleşmesi) ile çiftler, evlilik benzeri haklar elde edebiliyor. İsveç'te ise 'sambo' yasasıyla, birlikte yaşayan çiftlerin ortak konutu ayrılıkta otomatik olarak paylaşması sağlanıyor. Birleşik Krallık'ın bu yöndeki reformu, Brexit sonrası kendi hukuk sistemini şekillendirme çabasının bir parçası olarak da görülebilir. Ancak reformun ne zaman hayata geçeceği ve kapsamının ne olacağı henüz net değil. Bazı muhafazakâr çevreler, düzenlemenin 'evlilik kurumunu zayıflatacağı' gerekçesiyle eleştiriyor. Hükümet ise temel amacın 'aile yapısını desteklemek ve maddi mağduriyetleri önlemek' olduğunu vurguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İngiltere’deki bu yasa değişikliği, Türkiye’de de benzer tartışmaları akla getiriyor. Türk hukuk sisteminde evlilik dışı birlikteliklerin yasal bir statüsü bulunmuyor. Ancak Avrupa Birliği uyum sürecinde ve toplumsal dönüşümle birlikte, fiili birlikteliklerin hukuki boyutu giderek daha fazla gündeme geliyor. Özellikle büyük şehirlerde evlenmeden birlikte yaşayan çiftlerin sayısı artarken, ayrılık durumunda mal paylaşımı ve velayet gibi konularda mahkemelerin içtihatları farklılık gösterebiliyor. Türkiye’nin bu konuda somut bir adım atıp atmayacağı belirsizliğini koruyor. Ancak küresel eğilim, birlikte yaşamanın yasal güvence altına alınması yönünde olduğu için, Türk hukuk sisteminin de uzun vadede bu alanda düzenleme yapması gündeme gelebilir. Bu gelişme, en azından konunun Türkiye'de de tartışılmasına zemin hazırlıyor.
