Everest Dağı'nda bir rehberin, aslında aşçı olarak çalıştığı halde zirveye müşteri götürürken buzul çatlağına düşüp mucizevi şekilde kurtulması, Nepal'deki dağcılık turizminin güvenlik standartlarını tartışmaya açtı. Olay, geçtiğimiz hafta sonu 8.848 metrelik dünyanın en yüksek zirvesinde meydana geldi. Rehberin, temel dağcılık eğitimi almamış olmasına rağmen müşterilere liderlik etmesi, sektördeki denetimsizliği gözler önüne serdi. Kurtarma operasyonu sırasında kendisini yalnız bırakılan rehber, saatler süren bir mücadele sonucunda sağ olarak kampa döndü.
Gelişmenin arka planı: Aşçılar neden rehber oluyor?
Nepal'deki dağcılık şirketleri, maliyetleri düşürmek için sık sık eğitimsiz personeli rehber olarak görevlendiriyor. Bu vakada, 32 yaşındaki Pasang Sherpa'nın asıl işi dağ kampında aşçılıktı. Ancak firma, sezon yoğunluğu nedeniyle ona rehberlik görevi verdi. Pasang, 7.000 metrede bir buz çatlağının kenarında dengesini kaybetti ve 20 metre derinliğe düştü. Ekip lideri, telsizle yardım çağırmasına rağmen, hava koşulları ve uzaklık nedeniyle kurtarma ekibi geç ulaştı. Pasang, kırık kaburgalarına ve donma tehlikesine rağmen ip ve krampon kullanarak kendi başına yukarı tırmanmayı başardı.
Bu olay, Nepal'de dağcılık lisanslarının ne kadar kolay alınabildiğini bir kez daha kanıtlıyor. Resmi verilere göre, 2023 sezonunda Everest'te 600'den fazla kişi zirve yaptı, ancak bunların yalnızca yarısı profesyonel rehberdi. Kalanlar, 'yüksek irtifa porteri' veya 'destek personeli' olarak kayıtlıydı. Uzmanlar, bu durumun kazaları kaçınılmaz kıldığını belirtiyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Turizm ekonomisi risk altında
Everest tırmanışları, Nepal için yıllık yaklaşık 300 milyon dolar gelir sağlıyor. Ancak her kaza, ülkenin turizm itibarını zedeliyor. Son beş yılda en az 40 kişi dağda hayatını kaybetti, bunların 12'si rehber veya destek personeliydi. Nepal hükümeti, güvenlik denetimlerini artıracağını duyursa da, uygulamada ciddi boşluklar var. Dünya Dağcılık Federasyonu, tüm rehberler için zorunlu eğitim ve sertifika talep ediyor. Özellikle iklim değişikliği nedeniyle buzulların erimesi, daha fazla buz çatlağı oluşmasına yol açarak riskleri artırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu olay, Türkiye'nin özellikle Doğu Anadolu'daki dağcılık turizmi potansiyeli açısından önemli dersler içeriyor. Türkiye'de Ağrı Dağı ve Kaçkarlar gibi yüksek zirvelerde benzer güvenlik sorunları yaşanabiliyor. Sektörde eğitimli rehber eksikliği ve denetimsizlik, Türk turizminin uluslararası itibarını zedeleyebilir. Ayrıca Türk dağcılık firmaları, Nepal'deki olaylardan ders çıkararak hem kendi güvenlik standartlarını yükseltmeli hem de yurtdışı operasyonlarda dikkatli olmalıdır. Küresel düzeyde ise, dağcılık turizminin sürdürülebilirliği için Nepal'in yanı sıra tüm ülkelerin ortak standartlar geliştirmesi gerektiği görülüyor.
