Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC), Etiyopya'nın başkenti Addis Ababa'da düzenlenen ve panelin yedinci değerlendirme raporunun (AR7) yayımlanma takvimini belirlemeyi amaçlayan kritik toplantısını, ülkelerin altıncı kez üst üste anlaşma sağlayamaması nedeniyle 'derin hayal kırıklığı' olarak nitelendirilen bir sonuçla tamamladı. Toplantı, iklim biliminin en yetkin organının gelecekteki çalışma programını şekillendirme açısından büyük önem taşıyordu.
Toplantının Arka Planı ve Yaşanan Tıkanıklık
IPCC, Birleşmiş Milletler bünyesinde faaliyet gösteren ve iklim değişikliğine ilişkin bilimsel değerlendirmeleri derleyen en kapsamlı uluslararası kuruluş. Panelin son büyük raporu olan Altıncı Değerlendirme Raporu (AR6) 2021-2023 yılları arasında parçalar halinde yayımlanmıştı. Şimdi ise sıra, bir sonraki büyük sentez raporu olan AR7'nin hazırlık sürecinde. Ancak Addis Ababa'daki oturumda ülkeler, bu raporun hangi tarihlerde ve hangi formatta yayımlanacağı konusunda bir türlü uzlaşamadı.
Toplantıya katılan delegeler, müzakerelerin özellikle gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasındaki görüş ayrılıkları nedeniyle tıkandığını belirtiyor. Gelişmekte olan ülkeler, IPCC'nin bir sonraki rapor döngüsünün daha kısa ve politika yapıcılar için daha erişilebilir olmasını isterken, bazı gelişmiş ülkeler bilimsel kapsamın daraltılmasına karşı çıkıyor. Ayrıca, raporun yayımlanma takvimi, ülkelerin 2028'de yapılacak küresel iklim durum değerlendirmesi (Global Stocktake) öncesinde hazır olup olmayacağı açısından da kritik.
IPCC Başkanı Jim Skea, toplantının ardından yaptığı açıklamada, "Bu, derin bir hayal kırıklığı. Ülkelerin bilimsel süreci siyasi çekişmelere kurban etmemesi gerekiyor" ifadelerini kullandı. Ancak Skea, önümüzdeki dönemde informal istişarelerle sürecin canlandırılması için çaba göstereceklerini sözlerine ekledi. Toplantının ev sahibi Etiyopya ise, gelişmekte olan ülkelerin iklim adaletindeki haklı taleplerinin göz ardı edilmemesi gerektiğini vurguladı.
Küresel Boyut: İklim Biliminde Zaman Kaybı
IPCC raporları, hükümetlerin iklim politikalarını belirlerken başvurduğu en temel bilimsel referans kaynağı. Özellikle Paris Anlaşması'nın hedeflerine ulaşmak için gereken emisyon azaltım yollarını ortaya koyması bakımından hayati önem taşıyor. AR7'nin gecikmesi, ülkelerin 2025'te güncellenmesi gereken Ulusal Katkı Beyanları (NDC) ve 2028'deki küresel durum değerlendirmesi için ihtiyaç duydukları bilimsel girdilerin zamanında sağlanamaması riskini beraberinde getiriyor.
İklim değişikliğinin etkileri her geçen gün daha şiddetli hissedilirken, bilimsel sürecin tıkanması, özellikle kırılgan ülkeler için endişe verici. Küçük Ada Devletleri İttifakı (AOSIS) ve Afrika ülkeleri, IPCC'nin bir an önce somut bir takvimle ortaya çıkması çağrısında bulunuyor. Öte yandan, bazı gözlemciler, bu tıkanıklığın ardında iklim müzakerelerinde genel olarak artan kutuplaşmanın ve fosil yakıt lobilerinin etkisinin olabileceğine dikkat çekiyor.
Toplantının bir diğer önemli sonucu da, IPCC'nin gelecekteki çalışma yöntemlerine ilişkin tartışmaların derinleşmesi oldu. Özellikle raporların hazırlanma sürecine daha fazla gelişmekte olan ülke bilim insanının katılımı ve kapasite geliştirme konularında görüş ayrılıkları sürüyor. Bu durum, sadece bir takvim sorunu değil, aynı zamanda iklim biliminin kapsayıcılığı ve meşruiyetiyle ilgili daha geniş bir tartışmayı da yansıtıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, IPCC sürecine aktif katılan ve iklim değişikliğinden en çok etkilenecek Akdeniz havzasında yer alan bir ülke. AR7 raporunun gecikmesi, Türkiye'nin 2053 net sıfır emisyon hedefi doğrultusundaki politikalarını bilimsel temellendirme ve uluslararası iklim müzakerelerinde pozisyon belirleme sürecini olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, iklim finansmanı ve teknoloji transferi gibi konularda gelişmekte olan ülke konumundaki Türkiye'nin, IPCC'nin kapsayıcılık tartışmalarında sesini duyurması önem taşıyor. Bilimsel sürecin tıkanması, küresel iklim rejiminin etkinliğine olan güveni sarsarak, Türkiye gibi ülkelerin yeşil dönüşüm yatırımlarını planlamasını da zorlaştırabilir.
