Etiyopya Merkez Bankası'nın (NBE) son gerçekleştirdiği özel döviz ihalesi, yıl başından bu yana dolar satışlarını 2 milyar doların üzerine taşıdı. Yetkililer, ulusal para birimi birr'i desteklemek ve resmi kur ile paralel piyasa arasındaki farkı daraltmak amacıyla döviz arzını artırma çabalarını sürdürüyor. Ancak paralel piyasa kurundaki yükseliş, alınan önlemlere rağmen baskının devam ettiğini gösteriyor.
İhale Detayları ve Piyasa Tepkisi
Merkez Bankası, son ihalede bankalara 150 milyon dolar sattı. Bu işlemle birlikte 2024 yılı toplam dolar satışı 2,1 milyar dolara ulaştı. İhale öncesinde resmi kur 58 birr/dolar seviyesindeyken, paralel piyasada 120 birr/dolar civarında işlem görüyordu. Uzmanlar, resmi kur ile karaborsa arasındaki makasın yüzde 100'ün üzerinde olmasının ekonomi üzerinde ciddi riskler oluşturduğunu belirtiyor.
Etiyopya, 2023 yılında IMF ile varılan anlaşma çerçevesinde döviz kurunda esnekliğe geçmişti. Ancak artan enflasyon ve döviz rezervlerinin erimesi, Merkez Bankası'nı müdahaleye yöneltti. Ülkenin dış borç ödemeleri ve ithalat talebi, döviz üzerinde sürekli baskı yaratıyor. Özellikle enerji ve gıda ithalatı, dolar talebini körükleyen başlıca unsurlar arasında.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Etiyopya'nın döviz krizi, Doğu Afrika'nın en büyük ekonomilerinden birinde kırılganlığı gözler önüne seriyor. Ülke, komşularıyla ticarette ve yatırımlarda dolar bağımlılığını azaltmaya çalışsa da, bu henüz kısa vadede sonuç vermiş değil. Çin ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkeler, Etiyopya'ya yönelik yatırımlarını artırırken, döviz sıkıntısı bu yatırımların getirisini de etkileyebilir.
Küresel ölçekte, gelişmekte olan ülkelerin döviz rezervlerindeki düşüş ve paralel piyasa sorunları, IMF ve Dünya Bankası'nın gündeminde üst sıralarda yer alıyor. Etiyopya'da yaşananlar, benzer yapısal sorunları olan diğer Afrika ekonomileri için de bir uyarı niteliği taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Etiyopya ile Türkiye arasında son yıllarda güçlenen ekonomik ilişkiler, özellikle savunma sanayii ve inşaat sektöründe önemli projeleri kapsıyor. Türk müteahhitlik firmaları Etiyopya'da aktif; ayrıca THY'nin Addis Ababa seferleri ticari bağları canlı tutuyor. Etiyopya'daki döviz krizi, Türk ihracatçıları için ödeme riskini artırabilir. Ancak bu durum, Türkiye'nin bölgedeki alternatif ticaret kanalları geliştirme arayışını da hızlandırabilir. Ayrıca, Etiyopya'nın IMF destekli reformları orta vadede istikrar getirirse, Türk yatırımları için fırsat doğabilir. Kısa vadede ise döviz belirsizliği, ticari anlaşmalarda daha temkinli adımlar atılmasını gerektirebilir.
