Eski ABD Savunma Bakanı Mark Esper, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı çevreleyen devam eden müzakerelerde yeni talepler öne sürerek kendini kazanan tarafta hissettiğini belirtti. Esper, Tahran'ın son dönemdeki diplomatik tutumunun, uluslararası toplumun baskılarına rağmen giderek daha cesur bir yaklaşım sergilediğini gösterdiğini ifade etti. Bu açıklamalar, bölgedeki kritik deniz yolunun güvenliğine ilişkin müzakerelerin hassas bir aşamada olduğu bir dönemde geldi.
İran'ın Yeni Talepleri ve Esper'in Değerlendirmeleri
Esper, İran'ın nükleer programı ve bölgesel etkinliği konusundaki taleplerinin, Tahran'ın mevcut jeopolitik denklemde kendine olan güveninin bir yansıması olduğunu savundu. Eski Bakan, “İran'ın taleplerinin genişlediğini görüyoruz; bu, onların masada güçlü bir konumda olduklarını düşündüklerinin bir işareti” dedi. Özellikle Hürmüz Boğazı'nda petrol tankerlerinin güvenli geçişi, nükleer denetimlerin kapsamı ve bölgesel milis güçlerinin rolü gibi konularda İran'ın daha fazla taviz koparmaya çalıştığını belirtti.
Uzmanlar, İran'ın Rusya ve Çin ile yakınlaşmasının ve ABD'nin bölgeden askeri olarak çekilme sinyallerinin, Tahran'ın elini güçlendirdiğini vurguluyor. Esper, bu durumun Batılı ülkeler için bir uyarı niteliği taşıdığını, zira İran'ın bu cesaretinin yeni krizlere yol açabileceğini ifade etti. Ayrıca, mevcut ABD yönetiminin müzakerelere yaklaşımını da eleştiren Esper, “İran'a verilen her taviz, onları daha fazlasını istemeye teşvik ediyor” değerlendirmesinde bulundu.
Bölgesel ve Uluslararası Yansımalar
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik bir geçiş noktası. Bu nedenle İran'ın artan talepleri sadece bölgesel güvenliği değil, küresel enerji piyasalarını da doğrudan etkileyebilir. Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve diğer Körfez ülkeleri, İran'ın bu tutumunu endişeyle izliyor. İsrail ise İran'ın nükleer programına ilişkin her türlü tavize karşı çıkıyor ve askeri seçenekleri masada tutuyor.
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) ve Avrupalı diplomatlar da İran'ın müzakerelerdeki katı tutumunun, 2015 nükleer anlaşmasının yeniden canlandırılması çabalarını zora sokabileceği uyarısında bulunuyor. Rusya ve Çin'in İran'a verdikleri destek, Batılı ülkelerin elini zayıflatırken, Tahran'ın bölgesel politikalarını daha da cesur hale getiriyor. Uzmanlar, bu tablonun Orta Doğu'da yeni bir çatışma riskini beraberinde getirdiğini savunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki pazarlık gücünün artması, Türkiye açısından hem fırsatlar hem de riskler barındırıyor. Enerji ithalatında büyük oranda dışa bağımlı olan Türkiye, olası bir krizde petrol fiyatlarının yükselmesinden olumsuz etkilenir. Ayrıca, İran'la olan komşuluk ilişkileri ve güney sınırlarındaki istikrar, Tahran'ın bölgesel heveslerinden doğrudan etkilenebilir. Türkiye, enerji hattı güvenliği ve Kafkasya'daki denklemler nedeniyle İran'ı dengelemeye çalışırken, Batı ile ilişkilerinde de bu durumu bir koz olarak kullanabilir. Sonuç olarak, Ankara'nın Hürmüz müzakerelerini yakından takip etmesi ve olası senaryolara hazırlıklı olması gerekiyor.
