Eski ABD'li sağlık ve ulusal güvenlik yetkililerinden oluşan bir grup, yönetimin Pan Amerikan Sağlık Örgütü'nü (PAHO) finanse etmeyi bırakma planının Amerikan halkını bulaşıcı hastalık tehditlerine karşı daha savunmasız hale getireceği konusunda uyardı. Eski yetkililer, PAHO'nun Kuzey ve Güney Amerika'da halk sağlığı güvenliğinin sağlanmasında kritik bir rol oynadığını ve fonların kesilmesinin yalnızca bölgesel sağlık sistemlerini zayıflatmakla kalmayıp, ABD sınırlarında hastalık salgınlarının önlenmesini de tehlikeye atacağını belirtti.
Uyarının Arka Planı
Konuya yakın kaynaklara göre, söz konusu uyarı, yönetimin bütçe taslağında PAHO'ya ayrılan fonların tamamen kaldırılmasının öngörülmesi üzerine geldi. Eski yetkililer, bu adımın kısa vadede tasarruf sağlayabileceğini ancak uzun vadede ciddi sağlık güvenliği riskleri doğuracağını ifade ediyor. PAHO, Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) Amerikan bölgesel ofisi olarak 1902'den bu yana faaliyet gösteriyor; aşı kampanyaları, salgın gözetimi ve teknik yardım gibi alanlarda üye ülkelere destek sağlıyor.
Eski yetkililerin yayınladığı ortak bildiride, PAHO'nun özellikle sınır ötesi sağlık tehditlerine karşı erken uyarı sistemleri ve koordinasyon mekanizmaları geliştirmede kilit bir kurum olduğu vurgulandı. Bildiride ayrıca, PAHO'nun fonlanmaması durumunda, Latin Amerika ve Karayipler'deki sağlık altyapısının çökebileceği ve bu durumun göç, ticaret ve ulusal güvenlik üzerinde zincirleme etkiler yaratabileceği kaydedildi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
PAHO'nun finansmanının durdurulması, sadece ABD için değil, tüm Amerika kıtası için ciddi sonuçlar doğurabilir. Kurum, son yıllarda Zika, kolera ve COVID-19 gibi salgınlarla mücadelede önemli bir koordinasyon merkezi olarak işlev gördü. Uzmanlar, fon kesintisinin, özellikle sağlık sistemleri zaten kırılgan olan Orta Amerika ve Karayip ülkelerinde aşılamanın aksamasına ve hastalık gözetim kapasitesinin azalmasına yol açabileceğine dikkat çekiyor.
Küresel sağlık güvenliği açısından bakıldığında, ABD'nin PAHO'dan çekilmesi, Çin gibi ülkelerin bölgede sağlık diplomasisi alanındaki etkisini artırabilir. Pekin yönetimi, son yıllarda Latin Amerika'da aşı ve tıbbi malzeme yardımlarıyla nüfuzunu genişletiyor. Bu nedenle, PAHO'nun zayıflatılması, ABD'nin bölgedeki yumuşak gücüne darbe vurabilir ve jeopolitik dengeleri değiştirebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, küresel sağlık güvenliği konusunda DSÖ ve bölgesel sağlık örgütleriyle iş birliğini sürdüren bir ülke olarak, bu tür uluslararası kurumların finansmanının kesilmesinin küresel salgınlara karşı ortak mücadeleyi zayıflatacağını değerlendirmektedir. PAHO'nun fonlanmaması, sadece Amerika kıtasını değil, küresel sağlık mimarisini de olumsuz etkileyebilir; bu durum, Türkiye'nin de içinde bulunduğu uluslararası toplumun salgınlara karşı hazırlık kapasitesini azaltabilir. Türkiye, sağlık diplomasisi alanında aktif bir ülke olarak, uluslararası iş birliğinin önemini vurgulamakta ve bu tür adımların küresel sağlık eşitsizliklerini derinleştirebileceği görüşündedir.
