Avusturya mahkemesi, Suriye eski istihbarat şefi Halid el-Halebi'yi (51), 2011-2013 yılları arasında Rakka kentinde görev yaptığı sırada tutuklulara işkence yapmak suçundan mahkum etti. Mahkeme, el-Halebi'nin hapishanede sistematik işkence ve kötü muameleden sorumlu olduğuna hükmetti. Sanık suçlamaları reddetse de mahkeme, delilleri yeterli bularak kararı açıkladı. Bu dava, Suriye iç savaşı sırasında işlenen insan hakları ihlallerinin uluslararası alanda yargılandığı nadir örneklerden biri olarak kayıtlara geçti.
Rakka'da Korku Rejimi ve İşkence İddiaları
Halid el-Halebi, Suriye Devlet Başkanı Beşşar Esed yönetimine bağlı Hava Kuvvetleri İstihbaratı'nın Rakka şube sorumlusu olarak görev yaptı. 2011'de başlayan Suriye iç savaşı sırasında Rakka, muhaliflerin kontrolüne geçmeden önce şiddetli çatışmalara sahne oldu. Mahkeme iddianamesine göre el-Halebi, binlerce kişinin tutulduğu hapishanede işkence emirleri verdi ve bazı durumlarda bizzat işkenceye katıldı. Mağdurların ifadelerine göre, tutuklular elektrik şoku, asma, dayak ve cinsel saldırı gibi yöntemlerle sorgulandı. El-Halebi'nin, rejim karşıtı olduğu iddia edilen kişileri hedef aldığı ve sorgulamaların genellikle itiraf almaya yönelik olduğu belirtiliyor.
Avusturya'ya nasıl geldiğine gelince, el-Halebi 2014'te ülkeye iltica başvurusu yapmış ve geçici koruma statüsü almıştı. Ancak insan hakları örgütlerinin ihbarı üzerine 2019'da gözaltına alındı. Avusturya, evrensel yargı yetkisi ilkesi kapsamında bu davayı üstlenerek işkence suçlarını yargıladı. Mahkeme, el-Halebi'nin komuta sorumluluğu olduğunu vurgulayarak, astlarının eylemlerinden de sorumlu tutulması gerektiğini belirtti.
Uluslararası Hukukta Emsal Karar
Bu dava, Suriye'de işlenen savaş suçları ve insanlığa karşı suçların ulusal mahkemelerde yargılanması açısından önemli bir emsal oluşturuyor. Avrupa'da Suriyeli yetkililere karşı açılan birkaç davadan biri olan bu karar, sivil toplum kuruluşları tarafından memnuniyetle karşılandı. İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW), kararın kurbanlar için bir adalet zaferi olduğunu ancak Suriye'deki binlerce ihlalin hala cezasız kaldığını vurguladı. Suriye rejiminden kaçan muhalifler ise benzer yargılamaların diğer ülkelerde de yapılmasını talep ediyor. Öte yandan, Esed yönetimine yakın kaynaklar davayı siyasi bir komplo olarak nitelendirirken, mahkeme kararının bağımsız olduğu belirtiliyor. Karar ayrıca, uluslararası toplumun Suriye'deki insan hakları ihlallerine karşı tutumunu da test etmiş oldu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Suriye iç savaşında en fazla etkilenen ülkelerden biri olarak, bu dava sonucunu yakından takip etmektedir. Karar, Suriye rejiminin işlediği suçların uluslararası alanda yargılanabilir olduğunu göstermesi açısından Ankara'nın duruşuyla örtüşmektedir. Türkiye, daha önce Suriye'deki savaş suçlarının kayıt altına alınması ve faillerin yargılanması yönünde çağrılarda bulunmuştu. Bu dava, Türkiye'nin ev sahipliği yaptığı milyonlarca Suriyeli mülteci arasında benzer suçlara karışan kişilerin yargılanmasına zemin hazırlayabilir. Ayrıca, Türk mahkemelerinin de uluslararası hukuk çerçevesinde benzer davaları üstlenme potansiyeli bulunuyor. Bölgesel istikrar ve insan hakları normlarının güçlenmesi açısından, bu karar Türk dış politikasının Suriye'de adalet ve hesap verebilirlik vurgusunu desteklemektedir.
