ABD’de Sosyal Güvenlik İdaresi’nin (SSA) eski Başkanı Martin O’Malley, programa yönelik artan finansman açığı tehlikesine karşı yüksek gelirli Amerikalıların sisteme daha fazla prim ödemesi gerektiğini savundu. O’Malley’in çağrısı, SSA’nın yayımladığı son mali raporun ardından geldi. Rapora göre, mevcut durumda hiçbir politika değişikliği yapılmazsa 2035 yılına kadar Sosyal Güvenlik fonlarının tükenmesi ve hak sahiplerinin aylık ödemelerinde yüzde 22 oranında kesinti yapılması kaçınılmaz hale gelecek. Eski başkan, bu krizin çözümü için en adil ve sürdürülebilir yolun, prim ödemelerine tabi ücret üst sınırının yükseltilmesi veya tamamen kaldırılması olduğunu belirtti.
Sosyal Güvenlik’in Kırılma Noktası: Fonlar Tükeniyor
ABD’de Sosyal Güvenlik sistemi, çalışanların maaşlarından kesilen primlerle finanse edilen ve emeklilere, engellilere ile hayatta kalan hak sahiplerine aylık ödeme yapan dev bir sosyal güvenlik ağı. Ancak nüfusun yaşlanması, doğum oranlarının düşmesi ve emekli sayısının artması sistemi uzun vadede sürdürülemez hale getiriyor. SSA’nın Mütevelli Heyeti raporu, 2024 yılı itibarıyla programın birleşik fonlarının (yaşlılık ve malullük sigortası) 2035 yılında tükeneceğini öngörüyor. Bu tarihten sonra gelen prim gelirleri, taahhüt edilen ödemelerin yalnızca yüzde 78’ini karşılayabilecek. Yani hak sahipleri, mevcut yasalara göre yüzde 22 daha az para alacak.
O’Malley, mevcut durumda çalışanların yıllık gelirlerinin 168 bin 600 dolara kadar olan kısmından yüzde 6.2 oranında prim kesildiğini hatırlattı. Bu rakamın üzerindeki kazançlar hiçbir prim ödemiyor. Eski başkan, “Sistemdeki en büyük adaletsizlik, yüksek gelirlilerin gelirlerinin büyük bir kısmının prim dışı kalması. Biz aslında gelir vergisinde artan oranlılığı kabul ediyoruz ama Sosyal Güvenlik’te tam tersini yapıyoruz” dedi. O’Malley, üst sınırın kaldırılması veya önemli ölçüde yükseltilmesi halinde açığın büyük ölçüde kapanacağını ve emeklilerin maaş kesintisiyle karşı karşıya kalmayacağını ifade etti.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Emeklilik Sistemleri Batı’da Çöküyor mu?
ABD’deki bu tartışma, aslında gelişmiş ülkelerin ortak sorununa işaret ediyor: Yaşlanan nüfus ve daralan çalışan tabanı. Avrupa’da da benzer emeklilik reformları gündemde. Almanya, Fransa ve İngiltere gibi ülkeler emeklilik yaşını yükseltirken, İsveç ve Polonya gibi ülkeler ise fon esaslı sisteme geçiş yapıyor. Ancak ABD özelinde çözümün siyasi olarak kutuplaşmış bir Kongre’den geçmesi gerekiyor. O’Malley’nin önerisi, Cumhuriyetçiler arasında ‘vergi artışı’ olarak görülüyor ve geniş destek bulamıyor. Buna karşın Demokratlar, özellikle yüksek gelirliler için vergi artışını bir adalet meselesi haline getiriyor.
Küresel ölçekte bakıldığında, Sosyal Güvenlik’in sürdürülemezliği sadece ABD’nin değil, tüm gelişmiş ekonomilerin karşı karşıya olduğu bir demografik kriz. Emeklilik sistemleri, bütçe açıklarını körüklerken, devlet tahvili piyasaları üzerinde de baskı oluşturuyor. IMF ve Dünya Bankası, ülkeleri emeklilik reformlarını hızlandırmaları konusunda uyarıyor. Bu reformlar, küresel faiz oranlarını ve sermaye akışlarını etkileyebilecek potansiyele sahip.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD’deki Sosyal Güvenlik tartışması, Türkiye için doğrudan bir emsal teşkil etmese de, benzer demografik baskılarla karşı karşıya olduğumuzu hatırlatıyor. Türkiye’de de yaşlı nüfus oranı hızla artarken, SGK’nın uzun vadeli sürdürülebilirliği tartışma konusu. ABD’deki üst sınır tartışması, prim tabanının genişletilmesi yoluyla kaynak yaratma fikrine odaklanıyor. Türkiye’de ise kayıt dışı istihdamın azaltılması ve prim tahsilatının artırılması benzer bir işlev görebilir. Ayrıca, küresel emeklilik reformları, Türkiye’nin sosyal güvenlik politikalarını şekillendirirken dikkate alması gereken bir trend. Ancak doğrudan bir etkiden bahsetmek için şu an için erken; asıl önemli olan bu sürecin küresel ekonomik istikrara yansımalarını izlemek.
