Eski bir Merkezi İstihbarat Teşkilatı (CIA) görevlisi, Salı günü Temsilciler Meclisi Gözetim ve Reform Komitesi'ne bağlı Federal Sırların Gizliliğinin Kaldırılması Görev Gücü'ne verdiği ifadede, ajansın MK-Ultra Projesi kapsamında bireyler üzerinde yürüttüğü araştırmaların hiçbir zaman durmadığına inandığını söyledi. İsminin açıklanmaması kaydıyla konuşan eski yetkili, bu programın yalnızca ad değiştirerek farklı birimler altında devam ettiğini iddia etti.
MK-Ultra'nın karanlık geçmişi
Soğuk Savaş döneminde başlatılan MK-Ultra, CIA'in insan denekler üzerinde zihin kontrolü, sorgulama teknikleri ve kimyasal ajanların etkilerini test ettiği gizli bir programdı. 1950'lerden 1970'lere kadar sürdüğü bilinen proje, LSD gibi halüsinojenlerin yanı sıra elektroşok ve hipnoz yöntemlerini de içeriyordu. Program, 1973'te dönemin CIA Direktörü Richard Helms'in emriyle belgelerin büyük ölçüde imha edilmesiyle resmen sonlandırıldı. Ancak eski yetkilinin iddiaları, bu operasyonların farklı isimler altında günümüze kadar taşınmış olabileceğini akla getiriyor.
Komite üyeleri, ifade sırasında özellikle programın güncel versiyonlarının olup olmadığını sorguladı. Eski CIA görevlisi, ajansın benzer araştırmaları savunma ve istihbarat amaçlı olarak daha kontrollü şekillerde yürüttüğünü, ancak kamuoyundan gizli kaldığını savundu. Konunun uzmanları, bu tür programların ulusal güvenlik gerekçesiyle gizlenmesinin olası olduğunu ancak somut kanıt olmadan spekülasyondan öteye geçmediğini belirtiyor.
Küresel yankılar ve etik tartışmalar
MK-Ultra skandalının ABD'de yol açtığı güven bunalımı, benzer programların dünya genelinde sorgulanmasına neden oldu. İnsan hakları örgütleri, bu tür gizli deneylerin uluslararası hukukun açık ihlali olduğunu ve mağdurların tazminat haklarının hâlâ karşılanmadığını vurguluyor. İfadedeki iddialar, özellikle ABD'nin istihbarat faaliyetlerine yönelik şeffaflık taleplerini yeniden gündeme taşıdı. Demokrat Partili bazı kongre üyeleri, konunun geniş çaplı bir soruşturmayla aydınlatılması çağrısında bulundu.
Öte yandan, CIA sözcüsü iddialara ilişkin yazılı bir açıklama yaparak, ajansın yasalara ve etik kurallara tam uyumlu şekilde çalıştığını, MK-Ultra benzeri programların 1970'lerden sonra kesinlikle uygulanmadığını belirtti. Ancak eski yetkilinin ifadesi, Washington'da istihbarat topluluğuna duyulan güven konusundaki tartışmaları yeniden alevlendirdi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, ABD istihbarat teşkilatının geçmişteki tartışmalı uygulamalarını gün ışığına çıkarırken, müttefik ülkeler arasındaki güven dinamiklerini de etkileyebilir. Türkiye, ABD ile istihbarat paylaşımı ve ortak operasyonlar yürüten bir NATO müttefiki olarak, bu tür programların varlığı durumunda ulusal güvenliğine yönelik riskleri değerlendirmelidir. MK-Ultra benzeri programların, müttefik ülkelerin vatandaşları üzerinde de uygulanmış olabileceği endişesi, Ankara'nın Washington ile ilişkilerinde daha temkinli bir duruş sergilemesine yol açabilir. Ayrıca, istihbarat alanındaki etik standartların küresel ölçekte yeniden ele alınması Türkiye'nin de çıkarına olacaktır.
