Endonezya, orman yangınlarının ülke genelinde yaydığı zehirli dumanın bölge komşularının tepkisini çekmesi üzerine, sıra dışı bir yöntemle yangınlarla mücadele ediyor. Yetkililer, Güney Sumatra eyaletinde uçakla kuru buz dağıtılacağı bir pilot proje başlattı. Daha önce bulut tohumlama ve su bombası gibi yöntemler denendi ancak yangınlar kontrol altına alınamadı.
Yangınların arka planı ve kuru buz operasyonu
Endonezya'da her yıl kurak mevsimde geniş ormanlık alanlar yanıyor. Bu yılki yangınlar da ciddi boyutlara ulaştı ve ülke genelinde zehirli duman bulutu oluştu. Duman, komşu ülkeler Malezya ve Singapur'da da hava kalitesini olumsuz etkiledi. Bu ülkeler, Endonezya'yı yangınları önleme konusunda yeterli adım atmamakla eleştirdi.
Endonezya hükümeti, yangınlarla mücadele için çeşitli yöntemler deniyor. Bunlardan biri bulut tohumlama: uçaklarla bulutlara kimyasal madde püskürtülerek yağmur yağdırılmaya çalışılıyor. Bir diğeri ise su bombası: helikopterlerle yangın bölgelerine su atılıyor. Ancak bu yöntemler yeterli olmadı. Şimdi ise Güney Sumatra'da kuru buz kullanılacak. Kuru buz, yani katı karbondioksit, uçakla yangın bölgelerine dağıtılacak. Amaç, kuru buzun sıcaklığı düşürerek yangınların yayılmasını yavaşlatmak veya bulut oluşumunu tetikleyerek yağmur yağmasını sağlamak.
Uzmanlar, kuru buzun yangınla mücadelede etkili olup olmayacağı konusunda temkinli. Kuru buzun doğrudan alevlere atılması, oksijenle teması keserek yangını söndürebilir ancak geniş alanlarda etkisi sınırlı olabilir. Ayrıca kuru buzun çevreye etkisi de tartışmalı. Yine de yetkililer, bu yöntemin denemeye değer olduğunu düşünüyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Endonezya'daki orman yangınları sadece ülke içinde değil, bölgesel düzeyde de endişe yaratıyor. Duman, sınır aşan bir kirlilik sorunu. Malezya ve Singapur, kendi topraklarında da hava kirliliğiyle mücadele ediyor. Bu durum, ASEAN ülkeleri arasında zaman zaman gerginliğe yol açıyor. Endonezya, 2015'teki büyük yangınlarda da benzer bir eleştiriyle karşılaşmıştı. O dönemde yangınlar aylarca sürmüş ve bölge genelinde büyük bir çevre felaketine neden olmuştu.
Küresel iklim değişikliği, Endonezya'daki yangınları daha da kötüleştiriyor. Artan sıcaklıklar ve kuraklık, yangın mevsiminin uzamasına ve yangınların daha sık yaşanmasına yol açıyor. Endonezya, dünyanın en büyük tropikal ormanlarına ev sahipliği yapıyor. Bu ormanlar, karbon emilimi açısından kritik öneme sahip. Yangınlar, bu ormanları yok ederek iklim değişikliğini daha da hızlandırıyor. Ayrıca, yangınların yol açtığı duman, solunum yolu hastalıklarını artırarak halk sağlığını tehdit ediyor.
Uluslararası toplum, Endonezya'ya yangınlarla mücadelede destek vermeye çağırıyor. Ancak Endonezya hükümeti, yangınların büyük ölçüde büyük şirketlerin ormanları yakarak arazi açmasından kaynaklandığını belirtiyor. Hükümet, bu şirketlere yönelik yaptırımlar uygulayacağını açıkladı. Ancak uygulamada yeterli denetim sağlanamadığı eleştirisi var.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Endonezya'daki orman yangınları ve zehirli duman, doğrudan Türkiye'yi etkilememekle birlikte, küresel iklim değişikliği ve çevre güvenliği açısından önemli bir uyarı niteliğinde. Türkiye de son yıllarda büyük orman yangınlarıyla mücadele ediyor. Endonezya'nın kuru buz gibi yenilikçi yöntemleri denemesi, Türkiye'nin yangınla mücadele stratejileri için ilham kaynağı olabilir. Ayrıca, bölgesel işbirliği ve sınır aşan çevre sorunlarına yönelik diplomatik çabalar, Türkiye'nin uluslararası çevre politikalarında daha aktif rol alması gerektiğini gösteriyor.
