Endonezya ve Singapur, dünyanın en yoğun deniz ticaret yollarından biri olan Malakka Boğazı'nın tüm ülkelerin gemilerine açık kalacağı konusunda mutabık kaldı. Açıklama, Endonezya’nın yeni hükümetinde görev yapan bir bakanın boğazdan geçen gemilere geçiş ücreti uygulanması fikrini ortaya atmasının ardından geldi. İki ülke, bölgesel deniz güvenliği ve ticaretin kesintisiz devamı için iş birliğini pekiştirme sözü verdi.
Geçiş ücreti tartışması ve diplomatik adım
Endonezya Denizcilik ve Yatırım Koordinasyon Bakanı Luhut Binsar Pandjaitan haziran ayında yaptığı bir açıklamada, Malakka Boğazı'nı kullanan gemilerden geçiş ücreti alınması seçeneğini değerlendirdiklerini belirtmişti. Bakan, elde edilecek gelirin boğazın bakımı ve çevre koruma çalışmalarına aktarılacağını söylemişti. Ancak bu fikir, Singapur başta olmak üzere bölge ülkeleri ve uluslararası denizcilik camiasında endişeye yol açtı. Singapur Dışişleri Bakanlığı, boğazın Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi (UNCLOS) kapsamında uluslararası bir su yolu olduğunu hatırlatarak, geçiş ücretinin uluslararası hukuka aykırı olacağını vurguladı.
Bunun üzerine her iki ülke arasında yürütülen diplomatik temaslar sonucunda ortak bir bildiri yayımlandı. Bildiride, Malakka Boğazı'nın sadece bölge ülkeleri için değil, tüm dünya ticareti için hayati öneme sahip olduğu ve herkese açık kalması gerektiği ifade edildi. Ayrıca, boğazın güvenliği ve çevresel sürdürülebilirliği için mevcut iş birliği mekanizmalarının güçlendirileceği belirtildi.
Bölgesel ve küresel boyut
Malakka Boğazı, Endonezya’nın Sumatra Adası ile Malezya Yarımadası arasında yer alır ve dünya deniz ticaretinin yaklaşık %30’unun geçtiği bir geçiş noktasıdır. Özellikle Çin, Japonya, Güney Kore gibi Asya ekonomileri için enerji ve hammadde tedarikinde kilit rol oynar. Boğazın herhangi bir şekilde kapatılması veya ücretlendirilmesi, küresel deniz taşımacılığı maliyetlerini artırabilir ve tedarik zincirlerini kesintiye uğratabilir. Bu nedenle Endonezya’nın geçiş ücreti fikri, başta Çin olmak üzere büyük ticaret ülkeleri tarafından da yakından izlenmişti.
Singapur, dünyanın en işlek limanlarından birine sahip olması ve boğazın güney girişinde stratejik bir konumda bulunması nedeniyle doğrudan etkileniyor. İki ülke arasındaki mutabakat, bölgesel istikrar açısından da önem taşıyor. Zira Endonezya ve Singapur, Güneydoğu Asya Uluslar Birliği’nin (ASEAN) etkili üyeleri olarak deniz güvenliği konularında iş birliğini sürdürüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Malakka Boğazı’nın açık kalması, Türkiye için dolaylı ancak önemli bir etkiye sahiptir. Türkiye, ticaret hacminin büyük bir kısmını deniz yoluyla gerçekleştiren bir ülke olarak küresel ticaret rotalarının istikrarına bağımlıdır. Özellikle Asya-Pasifik ülkeleriyle artan ekonomik ilişkileri dikkate alındığında, boğazın geçiş ücretine tabi tutulması Türk ihracat ve ithalat maliyetlerini olumsuz etkileyebilirdi. Ayrıca, deniz güvenliği ve uluslararası hukukun üstünlüğü konusunda Türkiye’nin tutumuyla örtüşen bu gelişme, küresel ticaretin önündeki potansiyel bir engelin kalkması açısından memnuniyet vericidir. Türkiye’nin kendi boğazları (İstanbul ve Çanakkale) üzerindeki egemenlik hakları ve Montrö Boğazlar Sözleşmesi’ni uygularken benzer uluslararası hassasiyetleri göz önünde bulundurduğu düşünülürse, bu mutabakat iki taraf için de emsal teşkil edebilecek bir diplomatik başarı olarak değerlendirilebilir.
