Endonezya Devlet Başkanı Prabowo Subianto'nun Güneydoğu Asya'nın en büyük ekonomisini daha güçlü ve müdahaleci bir devlet etrafında yeniden organize etme çabası, ülkenin 'Sembilan Naga' olarak bilinen dokuz büyük iş insanı grubuyla giderek artan bir gerilime yol açıyor. Analistlere göre, Prabowo'nun ekonomik milliyetçilik olarak tanımlanan politikaları, ülkenin en zengin aileleriyle çatışma riski taşıyor.
9 Ejder kimdir?
'Sembilan Naga' terimi, Endonezya'da iş dünyasına yön veren, çoğunluğu Çin kökenli Endonezyalı iş insanlarından oluşan bir grubu ifade ediyor. Bu isim, Güneydoğu Asya'da iş dünyasında etkili olan Çinli göçmen ailelerini tanımlamak için kullanılıyor. Grup, madencilik, palmiye yağı, medya, finans ve gayrimenkul gibi sektörlerde geniş bir yelpazede faaliyet gösteriyor. En bilinen isimler arasında Hartono kardeşler, Anthoni Salim ve Djarum grubu yer alıyor. Bu iş insanları, Endonezya'nın en büyük şirketlerini yönetiyor ve ekonominin kilit sektörlerinde neredeyse tekel konumunda bulunuyor.
Prabowo, göreve geldiği Ekim 2024'ten bu yana 'Endonezya'yı Yeniden Kalkındırma' adını verdiği bir dizi ekonomik program başlattı. Bu programlar arasında, ülkenin doğal kaynaklarının işlenmesini yerelleştirme, stratejik sektörlerde devlet kontrolünü artırma ve yabancı yatırımı düzenleme gibi önlemler bulunuyor. Prabowo'nun hükümeti, özellikle nikel ve kömür gibi emtiaların ihracatına yönelik kısıtlamalar getirerek, yerel işleme endüstrisini teşvik etmeyi amaçlıyor. Ancak bu politikalar, bu sektörlerde büyük yatırımları bulunan '9 Ejder' grubunun çıkarlarıyla doğrudan çelişiyor.
Öte yandan, Prabowo'nun bazı büyük altyapı projelerini kamu-özel ortaklığı yerine doğrudan devlet bütçesinden finanse etme kararı, bu iş insanlarının projelere katılımını azalttı. Eski yönetimlerle sıkı ilişkiler kuran ve büyük devlet projelerinden pay alan bu gruplar, Prabowo döneminde önceliklerinin kaybettiğini düşünüyor. Bazı iş insanlarının, yeni düzenlemelere uyum sağlayarak adapte olmaya çalıştığı, diğerlerinin ise hükümete karşı lobi faaliyetlerini artırdığı belirtiliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Endonezya, 270 milyonluk nüfusu ve büyük doğal kaynaklarıyla sadece bölgesel değil, küresel ekonomik dengelerde de önemli bir aktör. Çin ile olan ticaret hacmi ve yatırım ilişkileri, özellikle nikel ve kömür gibi stratejik minerallerin tedariki açısından kritik öneme sahip. Prabowo'nun daha proteksiyonist politikaları, yabancı yatırımcıları endişelendiriyor; özellikle madencilik ve enerji sektörlerinde faaliyet gösteren Batılı ve Çinli şirketler, yeni düzenlemelerin maliyetlerini artıracağını ve belirsizlik yaratacağını düşünüyor.
Diğer yandan, Prabowo'nun devletçi yaklaşımı, Endonezya'yı Çin ve Rusya gibi ülkelerle daha yakın ilişkilere yöneltebilir. Geçtiğimiz aylarda Savunma Bakanı olarak Rusya ve Çin ile askeri anlaşmalara imza atan Prabowo, Batı ile arasındaki mesafeyi açıyor şeklinde yorumlanıyor. Bu durum, ABD ve müttefiklerinin Hint-Pasifik bölgesindeki stratejik hesaplarını da etkiliyor. Endonezya'nın bölgesel liderlik konumu, ekonomik politikalarının küresel tedarik zincirlerine etkisiyle, uluslararası piyasalarda yeni fiyat dalgalanmalarına neden olabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Endonezya'da yaşanacak ekonomik dönüşüm, Türkiye ile olan ticaret hacmini doğrudan etkileyebilir. Türkiye, Endonezya ile geçtiğimiz yıllarda savunma sanayii, tekstil ve gıda sektörlerinde ticari ortaklıklarını artırmış durumda. Prabowo'nun devletçi politikaları, yabancı yatırımcılara ek yükümlülükler getirebilir; bu durum Türk firmalarının Endonezya pazarındaki konumunu zorlaştırabilir. Ancak Türkiye'nin dış politika vizyonu açısından bakıldığında, Endonezya gibi bölgesel bir gücün ekonomik olarak güçlenmesi, İslam dünyasında ve Güney-Güney iş birliğinde Türkiye ile potansiyel iş birliği alanları yaratabilir. Özellikle bayındırlık altyapı projeleri ve savunma sanayii alanında iki ülke arasındaki ortaklıklar, Prabowo'nun kalkınma hedefleriyle örtüşen bir çerçevede geliştirilebilir. Bu nedenle gelişmeler, Türkiye'nin Endonezya ile ilişkilerinde yeni fırsatlar ve riskler barındırıyor.
