İngiltere ve Galler'de Ulusal Sağlık Sistemi (NHS), endometriozis teşhisini yıllardan haftalara indirecek iki yeni testi hastaların kullanımına sunmaya hazırlanıyor. Tükürük ve bağırsak sensörü temelli bu testler, milyonlarca kadının uzun yıllar süren tanı bekleyişine son verecek. Uzmanlar gelişmeyi 'çağ atlatan' bir adım olarak nitelendiriyor. Endometriozis, rahim iç tabakasına benzeyen dokunun rahim dışında büyümesiyle ortaya çıkan ve şiddetli ağrı, kısırlık gibi sorunlara yol açan kronik bir hastalık.
Gelişmenin arka planı: Yeni testler nasıl çalışıyor?
NHS tarafından onaylanan ilk test, hastanın tükürük örneğindeki belirli mikroRNA'ları analiz ederek endometriozis riskini yüksek doğrulukla tespit ediyor. İkinci test ise bağırsağa yerleştirilen bir sensör aracılığıyla iltihaplanma seviyelerini ölçüyor. Her iki test de invaziv olmayan yöntemler olmasıyla dikkat çekiyor. Şu anda endometriozis teşhisi, hastaların ortalama 7-10 yıl beklediği ve çoğu zaman laparoskopi (kamera ile karın içine bakma) gibi cerrahi işlemler gerektiren sancılı bir süreç. Erken teşhis sayesinde hastaların tedaviye daha çabuk başlaması ve yaşam kalitelerinin artması hedefleniyor.
Testlerin NHS'de kullanıma sunulması, 2025 yılı başında pilot uygulamalarla başlayacak. İlk etapta 10 bin hastada denenmesi planlanan testlerin, başarılı sonuçlar vermesi halinde 2026 sonunda ülke genelinde yaygınlaştırılması öngörülüyor. Sağlık Bakanlığı yetkilileri, bu adımla endometriozis tanı süresinin 6-8 haftaya kadar düşebileceğini belirtiyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Kadın sağlığında yeni bir dönem
Endometriozis, dünya genelinde 10 kadından 1'ini etkiliyor ve yıllık maliyeti sağlık sistemlerine milyarlarca sterline mal oluyor. NHS'nin bu hamlesi, diğer ülkelerde de benzer testlerin geliştirilmesini tetikleyebilir. Avrupa Birliği ülkeleri, ABD ve Kanada'da benzer biyobelirteç testleri üzerinde çalışmalar sürüyor. Ancak bu testlerin ilk kez bir kamu sağlık sisteminde rutin kullanıma girmesi, küresel kadın sağlığı politikaları açısından önemli bir emsal teşkil ediyor. Özellikle gelişmekte olan ülkelerde endometriozis tanısı neredeyse imkansızken, düşük maliyetli testlerin yaygınlaşması erken tanı ve tedavi şansını artırabilir.
Uzmanlar, testlerin sadece tanı sürecini hızlandırmakla kalmayıp hastalığın hafife alınmasını da engelleyeceğini vurguluyor. Endometriozis sıklıkla 'adet sancısı' olarak geçiştirilen bir rahatsızlık; bu testler sayesinde tıbbi otoritenin ciddiyeti tescillenmiş olacak.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de endometriozis yaygınlığı dünya ortalamalarına benzer şekilde yüzde 10 civarında olmasına rağmen tanı konulan hasta sayısı oldukça düşüktür. Bu durum, hem farkındalık eksikliği hem de invaziv tanı yöntemlerinin sınırlı erişilebilirliğinden kaynaklanmaktadır. NHS'nin kullanıma sunduğu tükürük ve sensör testleri, Türkiye'de de Sağlık Bakanlığı tarafından değerlendirilebilir. Özellikle maliyet etkinliği kanıtlanırsa, Türk sağlık sistemine entegrasyonu mümkün görünmektedir. Bu, hem tanı süresini kısaltarak iş gücü kaybını azaltacak hem de kadın sağlığına yönelik kamu politikalarının güçlenmesine katkı sağlayacaktır.
