El Kaide bağlantılı El Şebab örgütü, Somali'de üç ayrı barış gücü misyonu ve milyarlarca dolarlık ABD yardımına rağmen gücünü koruyor, hatta artırıyor. 2007'den bu yana Afrika Birliği (AMISOM), ardından geçiş dönemi misyonları ve nihayetinde 2022'de başlayan ATMIS (Afrika Birliği Geçiş Misyonu) ile ülkeye konuşlandırılan on binlerce asker, örgütü yenmekte yetersiz kaldı. ABD'nin hava saldırıları, özel kuvvetler ve yıllık yüz milyonlarca dolarlık destek de tabloyu değiştirmedi. Bugün El Şebab, Somali'nin merkez ve güney bölgelerinin büyük kısmını kontrol ediyor veya etkiliyor; başkent Mogadişu'da dahi sık sık bombalı saldırılar düzenliyor. Örgüt, sadece askeri değil, aynı zamanda paralel bir yönetim ve vergi sistemi kurarak halk üzerinde otorite sağlıyor.
Barış Gücü Stratejisinin Çöküşü
Uluslararası toplumun Somali'ye yönelik barış gücü yaklaşımı, 2007'de AMISOM'un kurulmasıyla başladı. Uganda ve Burundi gibi ülkelerin asker sağladığı misyon, El Şebab'ı başkentten uzaklaştırmayı kısmen başarsa da örgüt sürekli taktik değiştirerek kırsalda güçlendi. 2011'deki büyük kıtlık ve ardından gelen insani kriz, örgütün güç boşluğundan yararlanmasına olanak tanıdı. 2017'de ABD'nin Somali'ye yönelik askeri angajmanını artırması, drone saldırılarını yoğunlaştırmasına rağmen El Şebab militan sayısını korudu, hatta artırdı. 2022'de ATMIS'e geçiş, sadece isim değişikliği oldu; mandat ve kaynaklar yetersiz kaldı. Somali hükümeti, güvenlik güçlerini modernize etmekte zorlanırken, yerel milisler ve klan liderleriyle yapılan geçici anlaşmalar da kalıcı çözüm getirmedi.
Birleşmiş Milletler raporları, El Şebab'ın yıllık gelirinin 100 milyon doları aştığını, bunun büyük kısmını yol vergileri, liman gelirleri ve zorla toplanan haraçlardan sağladığını ortaya koyuyor. Örgüt, aynı zamanda insani yardım kuruluşlarına erişimi engelleyerek halkı kendine bağımlı hale getiriyor. Barış gücü askerlerinin bölgeden çekilmesiyle oluşan güvenlik boşluğunu dolduran örgüt, sadece askeri bir tehdit değil, aynı zamanda alternatif bir yönetim aygıtı haline geldi.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
El Şebab'ın güçlenmesi, sadece Somali için değil, tüm Doğu Afrika ve Kızıldeniz havzası için ciddi bir güvenlik sorunu oluşturuyor. Örgüt, Kenya ve Uganda'da da saldırılar düzenleyerek bölgesel istikrarı tehdit ediyor. 2013'te Nairobi'deki Westgate AVM saldırısı, 2015'te Garissa Üniversitesi katliamı ve 2019'da Nairobi'deki DusitD2 otel saldırısı, örgütün sınır aşan kapasitesini gösterdi. ABD, El Şebab'ı "yabancı terör örgütü" olarak tanımlıyor ve drone saldırılarıyla lider kadrosunu hedef alıyor; ancak her liderin öldürülmesi, örgütün daha genç ve radikal isimlerin eline geçmesine yol açıyor. Son yıllarda örgüt, IŞİD ile rekabet halinde olsa da hala en büyük cihatçı yapı olma özelliğini koruyor.
Uluslararası toplumun Somali'ye yönelik barış inşa çabaları, yolsuzluk, koordinasyonsuzluk ve yerel dinamiklerin göz ardı edilmesi nedeniyle başarısız oldu. Barış gücü misyonlarının sürekli uzatılması, Somali hükümetinin kendi güvenlik güçlerini kurma sorumluluğunu ertelemesine neden oldu. ABD ve AB'nin milyarlarca dolarlık yardımı, etkili bir denetim mekanizması olmadığı için israf edildi. Bugün gelinen noktada, El Şebab'ın askeri olarak yenilmesi neredeyse imkansız görünüyor; siyasi bir çözüm ve yerel yönetimlerle uzlaşma olmadan kalıcı barış sağlanamayacağı açık.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, 2011'den bu yana Somali'ye yönelik insani yardımlar ve yatırımlarla bölgede önemli bir aktör haline geldi. Mogadişu'daki Türk büyükelçiliği, askeri eğitim üssü ve hastane gibi projeler, Türkiye'nin yumuşak gücünü artırdı. Ancak El Şebab'ın güçlenmesi, Türk yatırımlarını ve personel güvenliğini tehdit ediyor. Örgüt, geçmişte Türk hedeflerine yönelik saldırılar düzenlemişti. Türkiye'nin Somali'deki istikrar çabaları, barış gücü misyonlarının başarısızlığından olumsuz etkilenebilir. Ayrıca, Türkiye'nin Afrika Boynuzu'ndaki nüfuzu, El Şebab tehdidi nedeniyle sınırlanabilir. Bu durum, Türkiye'nin bölgesel güvenlik stratejilerini gözden geçirmesini ve yerel aktörlerle daha etkin işbirliği yapmasını gerektiriyor.
