El Salvador'da otoriter yönetimiyle tanınan Devlet Başkanı Nayib Bukele, partisi Nuevas Ideas'in (Yeni Fikirler) ön seçimini rakipsiz kazanarak üçüncü kez cumhurbaşkanlığına aday oldu. Ülkede anayasa art arda iki dönemden fazla görev yapmayı yasaklamasına rağmen, Bukele'nin Yüksek Mahkeme'yi kendi lehine yeniden yapılandırması, bu yasağın dolambaçlı yollarla aşılmasına olanak tanıdı. 2024'te yapılması planlanan seçimler öncesinde muhalefet, seçim sürecinin adilliği konusunda ciddi endişeler dile getiriyor.
Gelişmenin arka planı: Anayasal kriz ve yargı reformu
Nayib Bukele, 2019'da seçildiğinde ülkenin en genç devlet başkanı olarak büyük bir popülerlik kazanmıştı. Ancak zamanla yürütme yetkilerini genişletme çabaları, özellikle 2021'de Kongre'yi askıya almasıyla uluslararası toplumun tepkisini çekti. Bukele yönetimi, ülkedeki çetelerle mücadele söylemiyle güvenlik politikalarını sertleştirdi; bu politikalar suç oranlarını düşürse de insan hakları ihlalleri ve keyfi gözaltılarla gölgelendi.
2021 yılında Bukele, Yüksek Mahkeme'ye kendisine yakın isimleri atayarak yargı bağımsızlığını ortadan kaldırdı. Yeni Yüksek Mahkeme, kısa süre sonra devlet başkanlarının iki dönem görev yapmasının anayasaya aykırı olmadığına karar verdi. Bu karar, Bukele'nin 2024'te yeniden seçilme yolunu açtı. O dönemde muhalefet partileri ve sivil toplum kuruluşları, kararın 'hukuki kumpas' olduğunu savunarak geniş çaplı protestolar düzenledi, ancak gösteriler polis şiddetiyle bastırıldı.
Bukele'nin partisi Nuevas Ideas, 2024 Şubat ayında yapılan ön seçimde tek aday olarak Bukele'yi gösterdi. Resmi verilere göre katılım düşük olmasına rağmen, partinin belirlediği adaylık süreci 'demokratik bir vitrin' olarak nitelendirildi. Muhalefet partileri, seçimlerin Bukele'nin kontrolündeki Yüksek Seçim Kurulu tarafından yönetileceğini ve sonuçların önceden belli olduğunu iddia ediyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Nayib Bukele, Orta Amerika'da artan otoriterleşme eğiliminin en belirgin örneği olarak görülüyor. Venezuela, Nikaragua ve Küba ile birlikte anılan Bukele, özellikle insan hakları örgütleri tarafından yakından takip ediliyor. Washington merkezli Dünya Adalet Projesi'nin 2023 Hukukun Üstünlüğü Endeksi'nde El Salvador, dünyada en fazla gerileme gösteren ülkeler arasında yer aldı. Bu tablo, ABD ve Avrupa Birliği'nin ülkeye yönelik siyasi ve ekonomik baskılarını artırmasına neden oluyor.
Buna karşın Bukele, özellikle Bitcoin'i yasal para birimi olarak kabul eden ilk ülke olması ve çetelere karşı sert güvenlik politikaları sayesinde uluslararası medyada sıkça yer buluyor. Öte yandan, Uluslararası Para Fonu (IMF) ile süren mali yardım müzakereleri, Bukele'nin yargı ve basın özgürlüğü konusundaki tutumu nedeniyle tıkanmış durumda. Bukele’nin üçüncü dönem adaylığı, Latin Amerika'da 'yeniden seçilme' kavramını demokratik denetim olmaksızın yeniden tanımlama girişimlerine meşruiyet kazandırma potansiyeli taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
El Salvador'daki bu gelişme, otoriterleşme ve yargı bağımsızlığı konularında Türkiye'de de benzer tartışmalar yaşanmasına rağmen doğrudan bir ilişki kurulması zor. Ancak Bukele'nin popülist politikaları ve güvenlik odaklı yönetim anlayışı, küresel düzeyde artan otoriter eğilimlerin bir parçası olarak değerlendirilebilir. Türkiye'nin Orta Amerika ile sınırlı dış ticaret ve diplomatik ilişkileri bulunuyor; bu nedenle gelişmenin kısa vadede Türkiye üzerinde doğrudan bir ekonomik veya siyasi etkisi beklenmiyor. Ancak, Latin Amerika'da yükselen otoriter rejimlerin küresel demokrasi endekslerine etkisi, Türkiye'nin de dahil olduğu uluslararası insan hakları tartışmalarını ve demokrasi algısını dolaylı olarak etkileyebilir.
