ABD'li ornitolog Robert Ridgely'nin 1997'de Ekvador'un güneyindeki bulut ormanlarında rastlantı eseri keşfettiği jocotoco antpitta (Grallaria ridgelyi) adlı nadir kuş türü, biyolojik çeşitliliğin korunmasında çığır açan bir modele dönüştü. Ridgely'nin bu keşiften sonra kurduğu Jocotoco Vakfı, otuz yılda ülke genelinde 15'ten fazla doğa rezervi oluşturarak binlerce hektar ormanı koruma altına aldı. Vakıf, nesli tükenme tehlikesi altındaki türlerin yaşam alanlarını güvence altına alırken, yerel topluluklara da ekonomik fırsatlar sunuyor.
Keşiften Koruma İmparatorluğuna
1997 yılında Ridgely, Ekvador'un Zamora-Chinchipe bölgesindeki bulut ormanlarında yeni bir kuş türü keşfetti. O dönemde bölgede yoğun ormansızlaşma yaşanıyordu. Ridgely, türün neslini kurtarmak için hızla harekete geçti ve aynı yıl Jocotoco Vakfı'nı kurdu. Vakıf, öncelikle kuşun yaşam alanı olan ormanlık alanları satın alarak koruma altına aldı. İlk rezerv olan Tapichalaca, 1998'de kuruldu ve zamanla genişletildi. Bugün vakıf, And Dağları'ndan Amazon'a, kıyı bölgelerinden Galapagos'a kadar uzanan geniş bir koruma ağına sahip. Vakfın verilerine göre, 30 yılda 100.000 hektardan fazla alan koruma altına alındı ve 15'ten fazla rezerv oluşturuldu. Bu rezervler, 800'den fazla kuş türüne ve sayısız endemik bitki ve hayvan türüne ev sahipliği yapıyor.
Yerel Topluluklar ve Sürdürülebilir Kalkınma
Jocotoco Vakfı'nın modeli, sadece doğayı korumakla kalmıyor, aynı zamanda yerel halkın geçim kaynaklarını da iyileştiriyor. Vakıf, rezervlerin çevresinde yaşayan topluluklarla işbirliği yaparak ekoturizm, sürdürülebilir tarım ve kuş gözlemciliği gibi faaliyetleri destekliyor. Örneğin, Tapichalaca Rezervi'nde yerel rehberler eşliğinde kuş gözlem turları düzenleniyor ve bu turlardan elde edilen gelir doğrudan bölge halkına aktarılıyor. Vakfın kurucusu Ridgely, "Bu kuş, sadece bir türün kurtuluşu değil, aynı zamanda insanların doğayla uyum içinde yaşayabileceğinin kanıtı" diyor. Vakıf ayrıca, koruma alanlarında istihdam yaratarak yasadışı ağaç kesiminin önüne geçiyor. Ekvador Çevre Bakanlığı ile yapılan işbirliği sayesinde, koruma alanları yasal statü kazanıyor ve devlet destekli projelerle güçlendiriliyor.
Küresel Koruma İçin Bir Model
Jocotoco Vakfı'nın başarısı, uluslararası koruma çevrelerinde büyük yankı uyandırdı. Vakıf, 2019'da "Doğa Koruma Ödülü"ne layık görüldü ve modeli, diğer tropikal ülkelerde de uygulanmaya başlandı. Kolombiya, Peru ve Bolivya'da benzer vakıflar kuruldu. Küresel Kuş Koruma Derneği'nin verilerine göre, jocotoco antpitta'nın nesli, koruma çabaları sayesinde "tehlikede" kategorisinden "hassas" kategorisine geçti. Ancak uzmanlar, iklim değişikliğinin bulut ormanlarını tehdit etmeye devam ettiğini vurguluyor. Sıcaklık artışı, kuşların yaşam alanlarını daraltıyor ve daha yüksek rakımlara göç etmelerine neden oluyor. Jocotoco Vakfı, bu tehdide karşı koruma alanlarını genişletmek ve iklim direncini artırmak için çalışmalarını sürdürüyor. Vakfın hedefi, 2030'a kadar 200.000 hektar alanı koruma altına almak.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Ekvador'daki bu koruma başarısı, Türkiye'nin biyolojik çeşitlilik politikaları için önemli dersler içeriyor. Türkiye, endemik türler açısından zengin bir ülke olmasına rağmen, koruma alanları yönetimi ve yerel topluluk katılımı konusunda benzer modeller geliştirebilir. Jocotoco Vakfı'nın ekoturizm ve sürdürülebilir kalkınma yaklaşımı, Türkiye'nin doğa koruma alanlarında (örneğin Kuş Cenneti, Manyas) uygulanabilir. Ayrıca, iklim değişikliğinin türler üzerindeki etkisi, Türkiye'nin de mücadele etmesi gereken bir sorun. Bu haber, doğa korumanın sadece çevresel değil, aynı zamanda ekonomik ve sosyal bir mesele olduğunu gösteriyor. Türkiye, uluslararası koruma fonlarından yararlanarak benzer projeleri destekleyebilir ve küresel biyolojik çeşitlilik hedeflerine katkı sağlayabilir.
