Ebola virüsü, sağlık çalışanlarının takip edebileceğinden daha hızlı yayılıyor ve uluslararası finansman kesintileri nedeniyle uzmanlar, mevcut salgının tarihin en kötüsü olabileceği konusunda uyarıyor. Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nin (DRC) kuzeydoğusundaki Beni ve çevresinde başlayan salgın, hızla komşu ülkelere sıçrama riski taşıyor. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) verilerine göre, bu yıl en az 1.000 vaka bildirildi ve ölüm oranı %67'ye ulaştı.
Salgının hızla yayılmasının nedenleri
Uzmanlara göre salgının bu kadar hızlı yayılmasının birkaç temel nedeni var. İlk olarak, sağlık ekiplerinin virüsün izini sürmesi ve temaslıları tespit etmesi giderek zorlaşıyor. Virüs, yoğun nüfuslu bölgelere sıçramış durumda ve yeni vakalar beklenmedik yerlerde ortaya çıkıyor. İkinci olarak, uluslararası bağışçıların Ebola'ya olan ilgisi azalmış durumda. Pandemi sonrası küresel kaynaklar büyük ölçüde COVID-19 ile mücadeleye yönlendirilirken, Ebola fonları neredeyse tamamen kesildi. Birleşmiş Milletler Acil Durum Müdahale Fonu'ndan bu yıl Ebola için yalnızca 10 milyon dolar ayrıldı - 2014'teki Batı Afrika salgınında kullanılan miktarın %10'undan az.
Üçüncü olarak, bölgedeki siyasi istikrarsızlık ve silahlı çatışmalar sağlık ekiplerinin çalışmasını neredeyse imkansız hale getiriyor. Beni bölgesinde faaliyet gösteren silahlı gruplar, sağlık çalışanlarına yönelik saldırılar düzenliyor. Geçen hafta bir Dünya Sağlık Örgütü kliniğine düzenlenen saldırıda dört sağlık çalışanı hayatını kaybetti. Bu güvenlik açıkları, aşılama kampanyalarının tam kapasiteyle yürütülmesini engelliyor. Ebola aşısı Ervebo'nun %95 etkili olduğu bilinmesine rağmen, yeterli sayıda insana ulaştırılamıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Salgın sadece DRC için değil, tüm Orta Afrika için büyük bir tehdit oluşturuyor. DRC'nin Uganda, Ruanda, Güney Sudan ve Orta Afrika Cumhuriyeti ile olan sınırları son derece geçirgen. Ticaret yolları ve düzensiz göç hareketleri, virüsün komşu ülkelere sızmasına neden olabilir. Uganda'da bu yılın başlarında bir Ebola vakası tespit edildi ancak hızlı müdahale ile yayılması önlendi. Ancak uzmanlar, benzer bir başarının her zaman tekrarlanamayacağı konusunda uyarıyor.
Küresel ölçekte ise, uluslararası toplumun Ebola'ya karşı duyarsızlığı endişe yaratıyor. COVID-19 pandemisinin sağlık sistemlerini yıpratması, Ebola gibi yeni salgınlara karşı hazırlık kapasitesini azalttı. Dünya Bankası, salgın hastalıklara hazırlık için ayrılan küresel fonun 2020'den bu yana %30 düştüğünü rapor ediyor. Bu durum, Ebola'nın kentsel alanlara sıçraması halinde hızla uluslararası bir krize dönüşebileceği anlamına geliyor. Afrika kıtasında bu yılın başında ihmal edilen tropikal hastalıklar için ayrılan fonun %40'ı kesildi.
Uzmanların önümüzdeki haftalara ilişkin öngörüleri
Salgının kontrol altına alınamaması halinde, Ebola'nın daha önce hiç görülmediği bölgelere yayılabileceği belirtiliyor. Özellikle büyük şehirler olan Kinshasa ve Kampala'ya sıçraması halinde durum çok daha vahim hale gelebilir. Sağlık uzmanları, acil olarak en az 100 milyon dolar ek fon sağlanması ve bölgeye 200'den fazla sağlık çalışanının sevk edilmesi gerektiğini vurguluyor. Ayrıca, güvenlik sorunlarına karşı uluslararası koruma mekanizmalarının devreye sokulması talep ediliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Afrika'da özellikle Sağlık Bakanlığı aracılığıyla insani yardım varlığını artırmıştır. DRC'deki Ebola salgını, Türk sağlık kurumlarının bölgede daha proaktif rol almasını gerektirebilir. Türkiye'nin geçmişte Ebola ile mücadelede tıbbi malzeme ve insan gücü desteği sağlaması, bu krizde de benzer bir katkının kapısını aralayabilir. Ayrıca, doğrudan bir etki olmasa da, virüsün komşu ülkelere sıçraması durumunda Türkiye'nin Afrika'daki ticari ve diplomatik çıkarları zarar görebilir. Türk Kızılay ve TİKA'nın bölgedeki varlığı, salgına müdahale için bir zemin oluşturmaktadır. Ancak mevcut küresel fon kısıntıları, Türkiye'nin bu alandaki etkinliğini artırması için fırsat olarak değerlendirilebilir.
