Dünyanın en zorlu doğum koşullarına sahip bölgelerinde, kadınlar her gün yaşamlarını riske atarak annelik mücadelesi veriyor. The Independent gazetesinin kıdemli uluslararası muhabiri Bel Trew, Orta Afrika Cumhuriyeti (OAC) ve Nijerya'da gerçekleştirdiği kapsamlı saha araştırmasında, bu ülkelerdeki kadınların doğum sürecinde karşılaştıkları korkunç koşulları ve sağlık sistemlerinin çöküşünü belgeledi. Trew'un tanıklıkları, dünyanın en yoksul ve çatışma bölgelerinde annelik ölümlerinin neden hâlâ bu kadar yüksek olduğunu ve bu durumun küresel sağlık eşitsizliğinin en çarpıcı örneklerinden biri olduğunu ortaya koyuyor.
Gelişmenin Arka Planı: Bel Trew'un Saha Araştırması
Bel Trew, Orta Afrika Cumhuriyeti'nin başkenti Bangui'den başlayarak ülkenin ücra bölgelerine uzanan zorlu bir yolculuk yaptı. Bu yolculuk sırasında, doğum yapmak için saatlerce yürümek zorunda kalan, sağlık merkezlerine ulaşamadığı için evde tek başına doğum yapan ya da doğum sırasında komplikasyonlar yaşadığında hiçbir tıbbi yardım alamayan onlarca kadınla görüştü. Trew'un görüştüğü kadınlardan biri olan 22 yaşındaki Marie, hamileliği boyunca hiçbir doğum öncesi bakım alamamıştı. Doğum sırasında yaşadığı kanama nedeniyle hayatı tehlikeye giren Marie, en yakın sağlık merkezinin 60 kilometre uzakta olduğunu ve buraya ulaşımın ancak yürüyerek ya da motosiklet taksiyle sağlanabildiğini anlattı.
Nijerya'nın kuzeydoğusunda, Boko Haram'ın on yılı aşkın süredir devam eden şiddet olaylarının yıkıma uğrattığı bölgelerde durum daha da vahim. Çatışmalar nedeniyle sağlık tesislerinin büyük bir kısmı ya yıkılmış ya da kullanılamaz hale gelmiş durumda. Trew, Maiduguri kentindeki mülteci kamplarında yaşayan kadınların, güvenlik endişeleri nedeniyle doğum için hastaneye gidemediklerini, bu yüzden doğumların büyük bölümünün evde, hijyenik olmayan koşullarda gerçekleştiğini aktardı. Uzmanlara göre, Nijerya'da her 100 bin canlı doğumda 512 anne ölümü yaşanıyor; bu oran, dünya ortalamasının yaklaşık 10 katı.
Bel Trew'un araştırması, sadece sağlık altyapısının eksikliğine değil, aynı zamanda kadınların toplumsal statüsünün düşüklüğüne de dikkat çekiyor. Birçok kadın, eşlerinin veya aile büyüklerinin izni olmadan sağlık merkezine gitmeye cesaret edemiyor. Ayrıca, hamilelik ve doğum, birçok toplumda doğal bir süreç olarak görüldüğü için, kadınların sağlık hizmetlerine başvurması gecikiyor ve bu da ölüm riskini artırıyor. Bu durum, bölgedeki kadınların yalnızca fiziksel değil, psikolojik olarak da büyük bir yük altında olduğunu gösteriyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Savaşın ve Yoksulluğun Bedeli
Orta Afrika Cumhuriyeti ve Nijerya'daki durum, yalnızca bu ülkelerin sorunu değil; aynı zamanda küresel sağlık politikalarının ve insani yardım sistemlerinin başarısızlığının da bir yansıması. Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu (UNFPA) verilerine göre, dünya genelinde her iki dakikada bir kadın, hamilelik veya doğum sırasında meydana gelen komplikasyonlar nedeniyle hayatını kaybediyor. Bu ölümlerin neredeyse tamamı, düşük ve orta gelirli ülkelerde, özellikle de çatışma bölgelerinde yaşanıyor. Uzmanlar, bu ölümlerin yüzde 75'inin önlenebilir olduğunu ve yeterli sağlık hizmeti, temiz su, beslenme ve aile planlaması ile engellenebileceğini vurguluyor.
Bölgedeki çatışmalar, sağlık çalışanlarını da hedef alıyor. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), savaş bölgelerinde sağlık personeline yönelik saldırıların arttığını ve bu durumun sağlık hizmetlerine erişimi daha da zorlaştırdığını raporluyor. Ayrıca, uluslararası yardım kuruluşları da bölgede güvenlik nedeniyle etkili bir şekilde çalışamıyor. Bu da kadınların doğum öncesi, doğum sırası ve doğum sonrası bakım almasını neredeyse imkânsız hale getiriyor. BM'nin sürdürülebilir kalkınma hedeflerinden biri olan anne sağlığının iyileştirilmesi hedefi, bu bölgelerde hâlâ çok uzak bir hedef olarak duruyor.
Bel Trew'un araştırması, bu acı gerçeklerin yanı sıra, bazı umut verici gelişmelere de ışık tutuyor. Örneğin, Nijerya'da yerel hemşirelerin ve eğitimli ebelerin özverili çalışmaları sayesinde bazı topluluklarda anne ölüm oranlarının düşmeye başladığı görülüyor. Benzer şekilde, Orta Afrika Cumhuriyeti'nde uluslararası kuruluşların desteklediği mobil sağlık klinikleri, ulaşılması zor bölgelerde kadınlara doğum öncesi bakım hizmeti sunmaya çalışıyor. Ancak bu çabaların kalıcı olabilmesi için, çatışmaların sona ermesi ve sürdürülebilir kalkınma yatırımlarının artması gerekiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu araştırma, Türkiye'nin insani yardım politikaları açısından önemli çıkarımlar sunuyor. Türkiye, Afrika'da sağlık altyapısının geliştirilmesi ve insani yardım konularında aktif bir rol oynuyor. Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı (TİKA) ve diğer kuruluşlar aracılığıyla bazı Afrika ülkelerinde sağlık merkezleri inşa edildi ve sağlık personeli eğitildi. Bu tür araştırmalar, Türkiye'nin yardım stratejilerinin doğum koşullarının iyileştirilmesine odaklanmasının önemini vurguluyor. Ayrıca, Türkiye'nin ev sahipliği yaptığı mülteci nüfusu göz önüne alındığında, çatışma bölgelerindeki kadın sağlığının küresel istikrar üzerindeki etkisi, Türkiye'nin uluslararası iş birliklerine verdiği önemi artırıyor. Bu bağlamda, haberdeki bulgular, Türkiye'nin insani diplomasisinin sağlık alanındaki yansımaları için bir yol haritası niteliği taşıyor.
