Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü (WIPO) tarafından yayımlanan Küresel İnovasyon Endeksi'ne göre, İsviçre, İsveç, ABD, Birleşik Krallık ve Hollanda dünyanın en yenilikçi ekonomileri arasında yer alıyor. Ancak ABD'nin üst sıralardaki konumu, Donald Trump'ın başkanlığı döneminde uygulanan politikalar nedeniyle tartışma konusu. Trump'ın bilim ve teknolojiye yönelik tutumu, göçmen politikaları ve ticaret savaşları, ülkenin inovasyon kapasitesini nasıl etkiliyor?
Küresel İnovasyon Endeksi ve ABD'nin Yeri
Küresel İnovasyon Endeksi, 130'dan fazla ülkeyi inovasyon girdileri (kurumlar, insan sermayesi, altyapı, pazar gelişmişliği, iş gelişmişliği) ve çıktıları (bilgi ve teknoloji, yaratıcı çıktılar) açısından değerlendiriyor. 2023 verilerine göre İsviçre 12. kez zirvede yer alırken, ABD üçüncü sırada bulunuyor. ABD, özellikle patent başvuruları, Ar-Ge harcamaları ve yüksek teknoloji ihracatında güçlü bir performans sergiliyor. Ancak Trump döneminde (2017-2021) uygulanan bazı politikalar, bu liderliği riske atabilir.
Trump yönetimi, bilimsel araştırmalara ayrılan federal fonlarda kesintilere gitmedi; hatta bazı alanlarda artış sağladı. Ancak göçmen karşıtı söylem ve politikalar, özellikle nitelikli göçmenlerin (H-1B vizesi sahipleri) ABD'ye gelişini zorlaştırdı. Silikon Vadisi'ndeki birçok teknoloji şirketi, mühendislik ve yazılım geliştirme pozisyonlarında yabancı yeteneklere bağımlı. Göç kısıtlamaları, bu şirketlerin Ar-Ge kapasitesini olumsuz etkileyebilir. Ayrıca Trump'ın Çin ile yürüttüğü ticaret savaşı, küresel tedarik zincirlerini bozarak inovasyon iş birliklerini sekteye uğrattı.
Öte yandan, Trump'ın vergi reformu (2017) ve deregülasyon çabaları, iş dünyası için olumlu bir ortam yarattı. Şirketlerin Ar-Ge harcamaları 2017-2019 arasında yıllık ortalama %5 arttı. Ancak pandemi döneminde bu ivme kayboldu. Biden yönetimiyle birlikte bilim ve teknolojiye yeniden öncelik verilmesi, ABD'nin sıralamasını korumasına yardımcı oldu. Yine de Trump'ın olası ikinci dönemi, göç ve ticaret politikalarında daha sert önlemler anlamına gelebilir; bu da uzun vadede inovasyon ekosistemini zayıflatabilir.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İnovasyon yarışı sadece ABD ile sınırlı değil. Çin, son yıllarda Ar-Ge yatırımlarını hızla artırarak 12. sıraya yükseldi ve yapay zeka, 5G, elektrikli araçlar gibi alanlarda liderlik iddiasında. Güney Kore, Singapur ve Japonya da ilk 10'da yer alıyor. Avrupa'da İsviçre, İsveç, Almanya ve Finlandiya dikkat çekiyor. Türkiye ise 2023'te 39. sırada bulunuyor; son yıllarda Ar-Ge teşvikleri ve teknopark sayısındaki artışa rağmen, beyin göçü ve finansman yetersizliği gibi sorunlarla boğuşuyor.
Trump'ın mirası, ABD'nin inovasyon liderliğini sürdürüp sürdüremeyeceği sorusunu gündeme getiriyor. Göçmen politikaları, uluslararası iş birliğinden kopuş ve iklim değişikliğini reddetme gibi faktörler, uzun vadede yenilikçilik kapasitesini aşındırabilir. Öte yandan, özel sektörün dinamizmi ve güçlü üniversite sistemi, ABD'yi hâlâ cazip kılıyor. Ancak diğer ülkelerin hızla yetişmesi, ABD'nin payını azaltabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Küresel İnovasyon Endeksi'nde 39. sırada yer alarak orta-üst gelir grubundaki ülkeler arasında dikkat çekiyor. Ancak ABD'nin Trump döneminde izlediği politikalar, Türkiye'yi iki şekilde etkileyebilir: Birincisi, ABD'deki göç kısıtlamaları ve artan rekabet, Türk mühendis ve bilim insanlarının ABD yerine Avrupa veya kendi ülkelerine dönme eğilimini artırabilir. İkincisi, ABD-Çin ticaret savaşı, Türkiye'nin teknoloji tedarikinde çeşitliliği artırması için fırsat yaratabilir. Türkiye, savunma sanayii ve yazılım alanındaki yerli hamlelerle bu boşluğu doldurabilir. Yine de küresel inovasyon yarışında üst sıralara çıkmak için Ar-Ge'ye ayrılan payı artırması ve nitelikli iş gücünü elde tutması gerekiyor.
